332 पटक हेरिएको 
पानी जीवन हो। मानिसको अस्तित्वदेखि समाजको स्वास्थ्य र विकाससम्म पानीको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। तर हामीले दैनिक उपभोग गर्ने पानी साँच्चिकै सुरक्षित छ कि छैन भन्ने प्रश्न प्रायः बेवास्ता गरिन्छ। “पानी त सफा देखिन्छ” भन्ने सोचका आधारमा धेरैजसो मानिसहरू बिना परीक्षण पानी प्रयोग गरिरहेका छन्, जुन दीर्घकालीन रूपमा गम्भीर स्वास्थ्य जोखिमको कारण बन्न सक्छ।
खानेपानी देख्दा सफा, स्वादमा ठिक र गन्धरहित भए पनि त्यसमा नदेखिने जीवाणु, रसायन वा हानिकारक तत्व मिसिएको हुन सक्छ। विशेषगरी ईकोलाई, कोलिफर्म जस्ता जीवाणु, आर्सेनिक, आइरन, फ्लोराइड, नाइट्रेट जस्ता रासायनिक तत्वहरू पानीमा मिसिँदा तत्काल नदेखिने तर क्रमशः मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने गर्छन्। यस्ता दूषित पानीको सेवनले झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, जन्डिस, पेटका रोगदेखि दीर्घकालीन क्यान्सरजस्ता रोगसमेत लाग्न सक्छन्।
नेपालजस्तो देशमा धेरै खानेपानीका मुहानहरू खोलानाला, कुवा, इनार वा भूमिगत स्रोतमा आधारित छन्। वर्षायाममा बाढी, पहिरो, ढल र फोहर पानी मिसिनु, पाइपलाइन चुहावट हुनु, ट्यांकी फोहोर हुनुजस्ता कारणले पानी सजिलै दूषित हुन सक्छ। तर बाहिरबाट हेर्दा त्यो परिवर्तन थाहा नहुन सक्छ। यही कारणले नियमित रूपमा खानेपानीको गुणस्तर परीक्षण गरिरहनु अत्यन्तै आवश्यक हुन्छ।
खानेपानीको परीक्षणले पानी पिउन योग्य छ कि छैन, शुद्धिकरण आवश्यक छ कि छैन, वा कुन किसिमको उपचार (जस्तै: फिल्टर, क्लोरिन, उमाल्ने आदि) गर्नुपर्छ भन्ने कुरा स्पष्ट गर्छ। यसले उपभोक्ता समिति, स्थानीय तह र सम्बन्धित निकायलाई समयमै सुधारका कदम चाल्न सहयोग पुर्याउँछ। साथै, पानी आपूर्ति प्रणालीमा समस्या कहाँ छ भन्ने कुरा पनि पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।
अर्को महत्वपूर्ण पक्ष के हो भने, पानीको गुणस्तर समयसँगै परिवर्तन हुन सक्छ। आज सुरक्षित देखिएको पानी भोलि दूषित हुन सक्छ। त्यसैले एकपटक परीक्षण गरेर ढुक्क हुनु पर्याप्त हुँदैन। नियमित अन्तरालमा (जस्तै: हरेक ३ महिना, ६ महिना वा वर्षमा कम्तीमा एक पटक) परीक्षण गरिरहनु जरुरी हुन्छ, विशेषगरी विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, भीडभाड हुने सार्वजनिक स्थान र बस्तीहरूमा।
सुरक्षित खानेपानी केवल पूर्वाधार बनाउने विषय मात्र होइन, यसको नियमित अनुगमन र परीक्षण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हो। “पानी छ” भन्नु मात्र पर्याप्त छैन, “पानी सुरक्षित छ” भन्ने सुनिश्चितता हुनु जरुरी छ। त्यसैले व्यक्तिगत तहदेखि समुदाय, उपभोक्ता संस्था र राज्यसम्म सबैले खानेपानीको नियमित परीक्षणलाई गम्भीर रूपमा लिनु आजको आवश्यकता हो।
अन्ततः, खानेपानीको परीक्षण भनेको रोग लागेपछि उपचार खोज्नु होइन, रोग नै लाग्न नदिन अपनाइने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो। स्वस्थ जीवनका लागि सुरक्षित पानी, र सुरक्षित पानीका लागि नियमित परीक्षण यही नै आजको मूल सन्देश हो।
