274 पटक हेरिएको 
काठमाडौं : नेपालमा सञ्चालनमा रहेका खानेपानी आयोजनामध्ये प्रशोधन प्रणाली जडान भएका आयोजनाको सङ्ख्या २.२८ प्रतिशतमा मात्र सीमित रहेको पाइएको छ। खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागले सार्वजनिक गरेको ‘वास स्टाटस रिपोर्ट २०२६’ (WASH Status Report 2026) अनुसार सर्वेक्षण गरिएका कुल २३ हजार ९१७ खानेपानी आयोजना मध्ये २.२८ प्रतिशतमा मात्र पानी प्रशोधन गर्ने सुविधा रहेको पाइएको हो।
प्रतिवेदन अनुसार सर्वेक्षणमा समेटिएका आयोजना मध्ये ९७.७२ प्रतिशतमा प्रशोधन प्रणालीको व्यवस्था छैन। यसले नेपालमा खानेपानी आयोजनाको विस्तारसँगै पानीको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न आवश्यक प्रशोधन पूर्वाधारको विकास अझै चुनौतीपूर्ण रहेको देखाउँछ।
प्रतिवेदनमा उल्लेख भए अनुसार सर्वेक्षण गरिएका खानेपानी आयोजनाबाट १५ लाख ४२ हजार ३८८ घरधुरीका लागि खानेपानी सेवा उपलब्ध गराइएको छ। ती आयोजनाबाट ८० लाख ६७ हजार १३१ जनसङ्ख्या लाभान्वित भएको उल्लेख छ। सर्वेक्षणमा कुल ११ लाख ५१ हजार ४३७ धारा समेटिएका छन्।
खानेपानी सेवाको निरन्तरताको अवस्था हेर्दा ३८.४१ प्रतिशत जनसङ्ख्याले मात्र २४ घण्टा निरन्तर खानेपानी प्राप्त गर्ने गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यसले ठूलो जनसङ्ख्याले अझै पनि दैनिक रूपमा पर्याप्त समय खानेपानी प्राप्त गर्न नसकेको सङ्केत गर्छ।
त्यस्तै, ६६.४८ प्रतिशत जनसङ्ख्याको घर आँगनमै धारा जडान भएको पाइएको छ। यसलाई घरआँगनमै खानेपानीको पहुँच पुगेको जनसङ्ख्याका रूपमा प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ।
पानीको धमिलोपन सम्बन्धी सूचकमा भने ६७.६२ प्रतिशत जनसङ्ख्याले धमिलोपन रहित खानेपानी प्राप्त गर्ने गरेको देखिएको छ। अर्थात् दुई तिहाइभन्दा बढी जनसङ्ख्याले धमिलोपन नभएको पानी प्राप्त गरिरहेको भए पनि बाँकी जनसङ्ख्याको हकमा पानीको धमिलोपन नियन्त्रण तथा गुणस्तर सुधारका लागि थप प्रयास आवश्यक देखिन्छ।
खानेपानी आयोजनामा प्रशोधन प्रणालीको न्यून उपस्थितिले पानीको स्रोतबाट उपभोक्तासम्म पुग्ने पानीको गुणस्तर सुनिश्चित गर्ने विषयमा थप ध्यान दिनुपर्ने देखाएको छ। विशेष गरी खानेपानी आयोजनाको निर्माण र विस्तारसँगै आवश्यकता अनुसार पानी प्रशोधन प्रणालीको व्यवस्था, नियमित गुणस्तर परीक्षण र सुरक्षित खानेपानी वितरणलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने प्रतिवेदनका तथ्याङ्कले सङ्केत गर्छन्।
खानेपानीमा पहुँच विस्तारलाई मात्र उपलब्धिको आधार नबनाई सुरक्षित, गुणस्तरीय र नियमित खानेपानी सेवा सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता यी तथ्याङ्कले औँल्याएका छन्।
