224 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : पानी भण्डारणका लागि ग्रामीण तथा सहरी क्षेत्रमा विभिन्न प्रकारका ट्याङ्क प्रयोग हुने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा फेरो सिमेन्ट ट्याङ्क किफायती, टिकाउ र सजिलै निर्माण गर्न सकिने विकल्पका रूपमा लोकप्रिय हुँदै गएको छ। विशेष गरी फलामको जालीसँगै पाइप प्रयोग गरेर बनाइने फेरो सिमेन्ट ट्याङ्क अझ मजबुत र दीर्घकालीन हुने भएकाले धेरै स्थानमा यसको प्रयोग बढ्दो छ।
फेरो सिमेन्ट ट्याङ्क भनेको सिमेन्ट, बालुवा, फलामको जाली र स्टिल वा जीआई पाइपको संरचनाबाट तयार गरिने पानी भण्डारण गर्ने संरचना हो। सामान्य कंक्रिट ट्याङ्कको तुलनामा यो हल्का, कम लागतमा बन्ने र छिटो निर्माण गर्न सकिने विशेषता बोकेको हुन्छ। यसमा प्रयोग हुने पाइपहरूले ट्याङ्कलाई आवश्यक संरचनात्मक रुपमा मजबुती प्रदान गर्ने विज्ञहरु बताउँछन्।
नेपाल सरकारका सिनियर डिभिज्नल इन्जिनियर (उपसचिव) प्रभात श्रेष्ठका अनुसार फेरो सिमेन्टमा प्रयोग गरिएको एचडिईपी पाइपको काम फ्रेमवर्क निर्माणको लागि हो । जब मसलाले आफै लोड लिन सक्ने भएपछि बेरिएको पाइप निकालिन्छ र उक्त पाइप खानेपानी वितरण लाइनमा प्रयोग गरिन्छ ।
यस प्रकारको ट्याङ्क निर्माण गर्दा सबैभन्दा पहिले समथर र बलियो आधार तयार गरिन्छ। प्रायः गोलो आकारको कंक्रिट स्ल्याब बनाएर ट्याङ्कको जग तयार पारिन्छ। त्यसपछि ट्याङ्कको आकार अनुसार जीआई पाइप वा अन्य उपयुक्त पाइपहरू प्रयोग गरेर गोलाकार फ्रेम बनाइन्छ। यी पाइपहरू ट्याङ्कको चारैतिर घेरा (रिङ) जस्तै राखिन्छन्, जसले ट्याङ्कको आकार स्थिर राख्न र भित्री पानीको दबाब सहन मद्दत गर्दछ।
सिनियरि डिभिज्नल इन्जिनियर श्रेष्ठका अनुसार पाइपबाट बनाइएको फ्रेम तयार भएपछि त्यसको बाहिरी भागमा फलामको जाली वा चिकेन मेस राम्रोसँग बाँधिन्छ। जालीले सिमेन्टको मसला अड्याउन मद्दत गर्ने भएकाले संरचनालाई थप मजबुत बनाउँछ। जाली राखिसकेपछि सिमेन्ट र बालुवाको मिश्रण (सामान्यतया १:३ अनुपातमा) प्रयोग गरी भित्री र बाहिरी भागमा प्लास्टर गरिन्छ। यसरी गरिने प्लास्टरले जाली र पाइपलाई मजबुत रूपमा समेटेर ट्याङ्कलाई एकीकृत संरचना बनाउँछ।
प्लास्टरको काम सकिएपछि केही दिनसम्म नियमित रूपमा पानी हालेर क्युरिङ गरिन्छ। क्युरिङको प्रक्रियाले सिमेन्ट राम्रोसँग सेट हुन मद्दत गर्छ र ट्याङ्कमा चिरा पर्नबाट जोगाउँछ। अन्त्यमा ट्याङ्कको भित्री सतहमा सिमेन्ट स्लरी वा वाटरप्रुफ कोटिङ गरिन्छ, जसले पानी चुहावट हुनबाट रोक्छ। आवश्यकता अनुसार इनलेट पाइप, आउटलेट पाइप र ओभरफ्लो पाइप पनि जडान गरिन्छ।
पाइप प्रयोग गरिएको फेरो सिमेन्ट ट्याङ्कको मुख्य फाइदा भनेको यसको मजबुती हो। पाइपको घेराले ट्याङ्कलाई थप संरचनात्मक समर्थन प्रदान गर्ने भएकाले पानीको दबाबले चिरा पर्ने सम्भावना कम हुन्छ।
साथै यसको निर्माण लागत कंक्रिट ट्याङ्कको तुलनामा कम हुन्छ र स्थानीय स्रोत तथा सीप प्रयोग गरेर सजिलै बनाउन सकिन्छ। त्यसैले ग्रामीण बस्ती, विद्यालय, सामुदायिक संस्थान तथा वर्षा पानी संकलन प्रणालीमा यस्तो ट्याङ्क उपयोगी विकल्प बन्न सक्छ।
यसरी पाइपको संरचना प्रयोग गरेर बनाइने फेरो सिमेन्ट ट्याङ्क पानी भण्डारणका लागि किफायती, दिगो र व्यवहारिक प्रविधिका रूपमा स्थापित हुँदै गएको देखिन्छ। उचित डिजाइन, गुणस्तरीय सामग्री र सही निर्माण प्रक्रियालाई ध्यान दिइएमा यस्तो ट्याङ्कले धेरै वर्षसम्म सुरक्षित रूपमा पानी भण्डारण गर्न सक्ने क्षमता राख्दछ।
