562 पटक हेरिएको
काठमाडौ : शारीरिक रूपमा अशक्त, वृद्ध, गर्भवती महिला, साना बालबालिका तथा बिरामी व्यक्तिहरूको लागि शौचालयको पहुँच सहज, सुरक्षित र सम्मानजनक हुनु अत्यावश्यक छ। नेपाल लगायतका विकासशील देशहरूमा सबैका लागि पहुँचयुक्त शौचालय निर्माण गर्नु दिगो विकास लक्ष्य (SDG) को एक महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो।
पहुँचयुक्त शौचालय भित्र हुनुपर्ने न्यूनतम पूर्वाधारहरू :
१. पर्याप्त ढोका चौडाइ र सहज प्रवेश
पहुँचयुक्त शौचालयमा प्रवेशद्वार कम्तीमा ९० सेन्टिमिटर चौडाइको हुनुपर्छ ताकि ह्वीलचियर सजिलै भित्र पस्न सकोस्। ढोका बहिरतिर खुल्ने गरी बनाइनुपर्छ र सजिलो खोल्ने ह्याण्डल वा लिभर हुनुपर्छ। सिँढी वा उकालो नभई र्याम्पमार्फत् प्रवेशको व्यवस्था हुनु अनिवार्य छ।
२. पर्याप्त आन्तरिक स्थान
शौचालय भित्र कम्तीमा १.५ मिटर व्यासको खुला स्थान हुनुपर्छ जसले प्रयोगकर्तालाई सहज घुम्न वा ह्वीलचियर घुमाउन सहयोग पुर्याउँछ। अन्य प्रयोगकर्ताको लागि पनि यो खुला स्थान महत्त्वपूर्ण हुन्छ, विशेष गरी सहयोगी व्यक्तिसँग प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्थामा।
३. उपयुक्त उचाइको शौच प्रणाली
शौचालयको प्यान वा कमोडको उचाइ ४५–५० सेन्टिमिटरको आसपासमा हुनुपर्छ जसले ह्वीलचियरबाट सजिलै स्थानान्तरण गर्न सहज हुन्छ। साथै, कमोडको छेउमा फलामको टाँड (grab bar) जडान गरिएको हुनुपर्छ, जसले उठ्न र बस्न सजिलो बनाउँछ।
४. सहयोगी उपकरणहरू
शौचालय भित्र सुरक्षा टाँडहरू कम्तीमा दुई स्थानमा, प्यानको छेउ र पछाडि, मजबुत रूपमा जडान गरिनुपर्छ। यस्ता टाँडहरूले प्रयोगकर्तालाई शारीरिक सन्तुलनमा मद्दत गर्छन्। यसबाहेक, मिरर (ऐना) र धुने बेसिन ह्वीलचियर प्रयोगकर्ताको पहुँचमा हुने गरी तलको उचाइमा जडान गर्नुपर्छ।
५. राम्रो प्रकाश र भेन्टिलेसन
प्राकृतिक वा विद्युतीय पर्याप्त प्रकाश व्यवस्था हुनु जरुरी छ ताकि प्रयोगकर्ताले सजिलै देख्न सकोस्। भेन्टिलेसनको लागि झ्याल वा निकास फ्यानको व्यवस्था हुनुपर्छ जसले दुर्गन्ध हटाउँछ र सफा वातावरण कायम राख्छ।
६. आपतकालीन सहयोग प्रणाली
प्रत्येक पहुँचयुक्त शौचालयमा आपतकालीन घण्टी वा कल बटनको व्यवस्था हुनुपर्छ। यो बटन सजिलै उपलब्ध स्थानमा (जस्तै कमोड नजिक, भुइँतिर) राखिनुपर्छ ताकि प्रयोगकर्ताले समस्याको अवस्थामा सहयोग माग्न सकून्।
निष्कर्ष:
सारांशमा, पहुँचयुक्त शौचालय केवल शौच गर्ने स्थान नभई गरिमापूर्ण जीवनको आधार हो। पहुँचयुक्त शौचालय निर्माण गर्दा सबै प्रयोगकर्ताको विविध आवश्यकतालाई मध्यनजर गरेर न्यूनतम पूर्वाधारहरूको सुनिश्चितता गर्नु अत्यावश्यक छ। यस्ता पूर्वाधारले समावेशी समाजको निर्माणमा मद्दत पुर्याउँछ र कसैलाई पनि पछाडि नछोड्ने दृष्टिकोणलाई व्यवहारमा ल्याउँछ।
