166 पटक हेरिएको 
काठमाडौं : खानेपानीको ट्यांकी बनेको छ । मुहानबाट पानी ल्याउन पाइपलाइन विस्तार गरिएको छ । घरघरमा धारा पनि जडान गरिएका छन् । तर धारामा पानी आउँदैन ।
खानेपानीको समस्या समाधान हुने आशामा निर्माण गरिएको संरचनाले वर्षौं बितिसक्दा पनि नियमित सेवा दिन नसक्दा सिन्धुलीको सुनकोशी गाउँपालिका–३ का करिब ६० घरपरिवार सास्ती भोग्न बाध्य छन् ।
ताम्लिङ, साधनबोट, मैनापुर र सिम्पानीका स्थानीयवासीले घरमै धारा जडान भए पनि नियमित रूपमा पानी पाउन सकेका छैनन् । पानी सञ्चालन गर्न पाइप जोड्ने स्थानसम्म आफैँ पुग्नुपर्ने बाध्यता छ । त्यसका लागि घण्टौँ हिँड्नुपर्ने र पाइप जोडेर सञ्चालन गरेको पानी पनि केही समयमै बन्द हुने समस्याले स्थानीयवासी हैरान छन् ।
विशेषगरी घरमा वृद्धवृद्धा मात्रै भएका परिवारका लागि खानेपानीको व्यवस्था गर्नु थप कठिन बनेको छ । शारीरिक रूपमा कमजोर व्यक्ति तथा दैनिक काममा व्यस्त रहने परिवारका सदस्यले खानेपानीकै लागि घण्टौँ समय खर्चिनुपर्ने अवस्था छ ।
ट्यांकी बनेको चार वर्ष बित्यो, धारामा आएन पानी
यस खानेपानी आयोजनाको मुहान सुनकोशी गाउँपालिका–४ स्थित तारेभीरमा छ भने पानी सङ्कलन गर्ने ट्यांकी सुनकोशी गाउँपालिका–३ को ताम्लिङ थुम्कीमा निर्माण गरिएको छ । करिब चार वर्षअघि निर्माण गरिएको ट्यांकी र विस्तार गरिएको पाइपलाइनले स्थानीयवासीको वर्षौंदेखिको खानेपानी समस्या समाधान गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो ।
आयोजना निर्माणका क्रममा गाउँपालिकाले बजेट तथा पाइप उपलब्ध गराएको थियो भने स्थानीयवासीले श्रमदान गरेका थिए । घरघरमा धारा जडान भएपछि टाढाबाट पानी बोकेर ल्याउनुपर्ने बाध्यता अन्त्य हुने र दैनिक जीवन सहज बन्ने उनीहरूको विश्वास थियो ।
तर पूर्वाधार निर्माण भएको लामो समय बितिसक्दा पनि नियमित रूपमा पानी वितरण हुन सकेको छैन । पहिले पानी लिन करिब दुई घण्टासम्म हिँड्नुपर्ने स्थानीयवासीले घरमै धारा बनेपछि सहज जीवनको अपेक्षा गरेका थिए । अहिले पनि पानी सञ्चालन गर्न पाइप जोड्ने स्थानसम्म पुग्नुपर्ने अवस्थाले उनीहरूको सास्ती अन्त्य हुन सकेको छैन ।
स्थानीय कल्याणकुमार खुलालका अनुसार गाउँपालिकाले करिब एक वर्षअघि घरघरमा धारा जडान गर्न आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराएको थियो । त्यसपछि स्थानीयवासीले आफैँ श्रम गरेर घरमा धारा जडान गरेका थिए । तर धारामा पानी पुर्याउने प्रणाली नियमित रूपमा सञ्चालन हुन नसक्दा जडान गरिएका धारा प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न पाइएको छैन ।
खुलालका अनुसार पानी सञ्चालन गर्न पाइप जोड्ने स्थानसम्म पुग्न करिब दुई घण्टा हिँड्नुपर्ने अवस्था छ । त्यहाँ पुगेर पाइप जोड्ने, पानी सञ्चालन गर्ने र आवश्यक पर्दा पाइपलाइनको समस्या समाधान गर्ने काम स्थानीयवासी आफैँले गर्नुपर्छ ।
बाटोमा पाइप काटिने वा पाइपलाइनमा समस्या आउने हो भने पानी आपूर्ति थप प्रभावित हुने गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ । स्थानीयका अनुसार पानी सञ्चालनका लागि जाने र फर्किने तथा आवश्यक काम मिलाउने क्रममा अवस्थाअनुसार दुईदेखि चार घण्टासम्म समय खर्चिनुपर्ने बाध्यता छ ।
घरमा वृद्धवृद्धा मात्रै भएका परिवारले कसरी पाइप जोड्न जाने ? शारीरिक रूपमा कमजोर व्यक्तिले उकालो–ओरालो बाटो पार गरेर पानी सञ्चालन गर्ने स्थानसम्म कसरी पुग्ने ? खानेपानीजस्तो आधारभूत सेवाका लागि नागरिकले नै घण्टौँ समय खर्चिनुपर्ने अवस्था कहिलेसम्म रहने ? स्थानीयवासीका यी प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित निकायले दिन सकेका छैनन् ।
पानी सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी कसको ?
स्थानीय भुवन ठकुरीका अनुसार पानी सञ्चालन गर्न पाइप जोड्ने काम नियमित रूपमा गर्ने व्यक्ति नहुँदा समस्या भइरहेको छ । कहिलेकाहीँ पाइप जोडेर पानी सञ्चालन गरिए पनि केही समयपछि आपूर्ति बन्द हुने गरेको उहाँको गुनासो छ ।
‘पानी जोड्न जाने मान्छे नै छैनन्, जोड्न गयो, एकछिनमै बन्द गरिदिन्छन्,’ ठकुरी भन्नुहुन्छ ।
उहाँको भनाइले खानेपानी आयोजना निर्माणपछि त्यसको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनमा देखिएको समस्यालाई उजागर गर्छ । आयोजना निर्माण गरेर घरघरमा धारा जडान गर्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन । मुहानदेखि उपभोक्ताको घरसम्म नियमित रूपमा पानी पुर्याउने व्यवस्था मिलाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
पाइपलाइनको नियमित अनुगमन, पानी वितरणको जिम्मेवारी, मर्मतसम्भारको व्यवस्था र समस्या आए तत्काल समाधान गर्ने संयन्त्र नहुँदा निर्माण भएका पूर्वाधारबाट नागरिकले अपेक्षित सेवा पाउन सकिरहेका छैनन् ।
खानेपानी आयोजनाको दिगोपनका लागि प्राविधिक संरचनासँगै प्रभावकारी व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ । पानी सञ्चालन गर्न स्थानीयवासीले नै पटकपटक घण्टौँ हिँड्नुपर्ने अवस्थाले आयोजनाको सञ्चालन प्रणाली र जिम्मेवारी बाँडफाँटमा पुनरवलोकन गर्नुपर्ने देखाउँछ ।
‘एक घर, एक धारा’ लक्ष्यमा प्रश्न
सुनकोशी गाउँपालिकाले ‘एक घर, एक धारा’ को लक्ष्य अघि सारेको छ । घरघरमा धारा जडान हुनु यस लक्ष्य प्राप्तितर्फको महत्त्वपूर्ण कदम हो । तर धारा जडान हुँदैमा नागरिकले खानेपानीको सुविधा पाएको मान्न सकिँदैन । धारामा नियमित पानी आउनु, पानीको गुणस्तर सुरक्षित हुनु र आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा तत्काल मर्मतसम्भार हुनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ ।
ताम्लिङ, साधनबोट, मैनापुर र सिम्पानीका स्थानीयवासीको अवस्थाले खानेपानीका संरचना निर्माण र नागरिकलाई नियमित सेवा उपलब्ध गराउने कार्यबीचको अन्तर देखाएको छ । सार्वजनिक बजेट खर्च गरेर ट्यांकी तथा पाइपलाइन निर्माण गरिए पनि सञ्चालन र व्यवस्थापन प्रभावकारी हुन नसके त्यसको लाभ नागरिकसम्म पुग्न सक्दैन ।
खानेपानी आयोजनामा लगानी गर्नुको उद्देश्य संरचना निर्माण गर्नु मात्रै होइन, नागरिकलाई सुरक्षित र भरपर्दो खानेपानी सेवा उपलब्ध गराउनु हो । त्यसैले निर्माण सम्पन्न भएका आयोजनाको नियमित अनुगमन, प्राविधिक परीक्षण र सञ्चालनको सुनिश्चितता स्थानीय सरकारको प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ ।
गाउँपालिका अध्यक्ष बेखबर
सुनकोशी गाउँपालिकाकी अध्यक्ष मीना दाहालले सम्बन्धित बस्तीमा धारामा पानी नआएको विषयमा आफूलाई जानकारी नभएको बताउनुभएको छ । उहाँले ती क्षेत्रमा यसअघि नै खानेपानी पुर्याइएको जानकारी आफूलाई रहेको तर धारामा पानी नआएको समस्याबारे थाहा नभएको बताउनुभएको हो ।
गाउँपालिकाको नेतृत्वलाई नै समस्याबारे जानकारी नभएको अवस्थाले खानेपानी आयोजनाको सञ्चालन तथा अनुगमन प्रणालीमाथि प्रश्न उठाएको छ । नागरिकले नियमित सेवा पाएका छन् कि छैनन् भन्ने विषयमा स्थानीय सरकारले अनुगमन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
निर्माण सम्पन्न भएका आयोजनाको अवस्था बुझ्ने, उपभोक्ताबाट गुनासो सङ्कलन गर्ने र समस्या देखिए तत्काल समाधान गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी भएमा यस्ता समस्या समयमै पहिचान गर्न सकिन्छ ।
सांसद गजुरेलको प्रतिबद्धता
यस क्षेत्रका प्रतिनिधिसभा सदस्य आशिष गजुरेलले स्थानीयवासीले भोगिरहेको समस्याबारे चासो व्यक्त गर्दै समाधानका लागि पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुभएको छ । उहाँले समस्या समाधानका लागि आवश्यक कदम चाल्ने र प्रदेश तहबाट सम्बोधन गर्नुपर्ने विषयमा पहल गर्ने बताउनुभएको छ ।
सार्वजनिक बजेटबाट निर्माण भएका पूर्वाधार प्रयोगविहीन अवस्थामा रहन नहुने उल्लेख गर्दै उहाँले निर्माण भएका तर प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा आउन नसकेका संरचनालाई पूर्ण रूपमा उपयोगमा ल्याउन पहल गर्ने बताउनुभएको हो ।
अब सम्बन्धित निकायले खानेपानी आयोजनाको प्राविधिक अवस्था जाँच गरी पानी आपूर्तिमा अवरोध कहाँ छ भन्ने पहिचान गर्न आवश्यक छ । पाइपलाइनमा समस्या छ वा पानी सञ्चालन तथा वितरणको जिम्मेवारी व्यवस्थापन हुन सकेको छैन भन्ने विषय स्पष्ट पारेर तत्काल समाधान खोजिनुपर्छ ।
साथै, पानी सञ्चालन गर्ने व्यक्तिको व्यवस्था, नियमित मर्मतसम्भार र उपभोक्ताको सहभागितामा दिगो व्यवस्थापन प्रणाली विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
ताम्लिङ, साधनबोट, मैनापुर र सिम्पानीका करिब ६० घरपरिवारको अपेक्षा ठूलो छैन । उनीहरूले घरमा जडान गरिएको धाराबाट नियमित पानी पाउन चाहेका हुन् । ट्यांकी बनेको छ, पाइप बिछ्याइएको छ र धारा जडान भइसकेका छन् । अब आवश्यक छ तिनै संरचनाबाट नियमित रूपमा पानी उपलब्ध गराउने व्यवस्था ।
