
शहरी क्षेत्रमा बाढी आउने मुख्य कारणमध्ये एक हो, वर्षातको पानी सिधै जमिनमा नसोसी सडक, छाना, ढल आदि बाट बग्दै जानु र ढल निकास प्रणालीमा अत्यधिक चाप पर्नु। यस्तो अवस्थामा वर्षातको पानी संकलन (Rainwater Harvesting) प्रणालीले बाढी नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
शहरमा बाढीको समस्या कसरी उत्पन्न हुन्छ ?
छाना, पिच सडक, सिमेन्टेड आँगन जस्ता स्थानले वर्षा पानी सोस्दैनन्।
पानी सतहमै बग्छ र ढल प्रणाली भरिएपछि पानी सडकमा जम्मा हुन्छ।
फोहोरले ढल बन्द हुँदा बाढी झनै बढ्छ।
जलवायु परिवर्तनका कारण अत्यधिक र एकैचोटिको वर्षा पनि समस्या बनिरहेको छ।
वर्षातको पानी संकलनले कसरी सघाउँछ ?
१. पानीको बहाव घटाउँछ
जब छाना वा खुल्ला स्थानको पानीलाई संकलन गरेर ट्यांकी वा भूमिगत प्रणालीमा राखिन्छ, त्यसले सतहमा बग्ने पानीको मात्रा घटाउँछ। यसले सडकमा पानी थुप्रिने सम्भावना कम गर्छ।
२. ढल प्रणालीमा चाप कम गर्छ
ढल र नालामा जाने पानीको मात्रा घट्दा निकास प्रणालीमा चाप कम हुन्छ। यसले बाढीको जोखिम घटाउँछ।
३. पानी जमिनमा सोस्ने प्रवृत्ति बढाउँछ
भूमिगत पानीको पुनर्भरण प्रणाली (Recharge Pit) मार्फत पानी जमिनमा सोसिँदा सतही बहाव घट्छ, जुन बाढी नियन्त्रणमा निकै उपयोगी हुन्छ।
४. जलाशय र पोखरीहरूको पुनः उपयोग
शहरका खाली स्थान वा सार्वजनिक क्षेत्रहरूमा वर्षा पानी जम्मा गर्ने पोखरी बनाएर नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
थप लाभहरू
बाढीका कारण हुने सडक क्षति, ट्राफिक अवरोध, रोग फैलिने जोखिमहरू पनि कम हुन्छन्।
हरियाली क्षेत्रमा पानीको संरक्षणले वातावरण पनि सन्तुलित रहन्छ।
त्यसैले वर्षातको पानी संकलन केवल पानी बचतको उपाय होइन, यो शहरी बाढी नियन्त्रणको पनि प्रभावकारी उपाय हो। यदि हरेक घर, विद्यालय, उद्योग र सार्वजनिक भवनले यस्तो प्रणाली अपनाए, शहरहरू जलमग्न हुने समस्याबाट मुक्त हुन सक्छन्।


703 पटक हेरिएको 

