287 पटक हेरिएको 
हरेक बिहान शहरका गल्ली–टोलमा बालबालिका खेलिरहेका देखिन्छन्, तर उनीहरू खेल्ने वातावरण हरेक ठाउँमा समान हुँदैन । कतै नाली खुला छन्, कतै फोहोर थुप्रिएका छन् । अझ कतिपय परिवार अझैसम्म सुरक्षित शौचालय प्रयोग गर्न सक्दैनन् । यस्तो अवस्थामा नगरव्यापी समावेशी सरसफाइ भन्ने शब्द केवल योजना मात्र होइन, जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको आवश्यकता हो ।
जब नगरको प्रत्येक बासिन्दाले, चाहे उनी धनी–गरिब, महिला–पुरुष, अपांगता भएका वा सीमान्तकृत समुदायका किन नहुन्, समान पहुँच सहित सरसफाइ सुविधा उपभोग गर्न पाउँछन्, यो नै नगरव्यापी समावेशी सरसफाइ हो।
सरसफाइ भनेको केवल शौचालय बनाउने वा फोहोर उठाउने कुरा होइन, यो मानव जीवनको सम्मानसँग गाँसिएको विषय हो । जब नगरको प्रत्येक बासिन्दाले, चाहे उनी धनी–गरिब, महिला–पुरुष, अपांगता भएका वा सीमान्तकृत समुदायका किन नहुन्, समान पहुँच सहित सरसफाइ सुविधा उपभोग गर्न पाउँछन्, त्यसलाई नै समावेशी सरसफाइ भनिन्छ ।
यसको महत्व बुझ्न सजिलो उदाहरण लिन सकिन्छ । एकपटक कल्पना गरौं, एक वडामा आधुनिक सार्वजनिक शौचालय बनेको छ, तर त्यो शौचालयमा व्हीलचेयर प्रयोग गर्ने व्यक्तिलाई प्रवेश गर्न सक्ने सुविधा छैन । के त्यो शौचालय वास्तवमै सबैका लागि हो ? जवाफ पक्कै नकारात्मक हुन्छ । त्यसैले समावेशी सरसफाइ भन्नुको अर्थ, प्रत्येक नागरिकलाई उपयुक्त र सुरक्षित प्रयोगको वातावरण सुनिश्चित गर्नु हो ।
यसबाट कस्तो फाइदा हुन्छ त ? पहिलो, स्वास्थ्यमा सुधार हुन्छ । खुला दिसा वा फोहोर व्यवस्थापनको अभावले बिरामी बढाउँछ । सफा पानी, सरसफाइ र स्वच्छतामा सबैको पहुँच भए, डायरिया, हैजा, टाइफाइडजस्ता रोग स्वतः घट्छन् । दोस्रो, शिक्षा र उत्पादकत्वमा वृद्धि हुन्छ । विद्यालयमा छोरीहरूले सुरक्षित शौचालय पाए भने पढाइमा निरन्तरता दिन सजिलो हुन्छ । कारखानामा काम गर्ने मजदुरले स्वच्छ पानी र सरसफाइ पाए भने उनीहरूको कार्यक्षमता बढ्छ ।
तेस्रो महत्वपूर्ण पक्ष भनेको सामाजिक न्याय हो । सरसफाइमा पहुँच नभएकै कारण धेरै समुदाय पछाडि पर्छन् । उदाहरणका लागि, दलित बस्ती वा गरिब टोलमा सुरक्षित खानेपानी र सरसफाइ नभएको स्थिति छ भने उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्था कमजोर रहन्छ, जसले गर्दा उनीहरू अझै गरीबीको चक्रमा फसिरहन्छन् । समावेशी सरसफाइले यो असमानतालाई घटाउँछ र सबैलाई बराबरीमा उभ्याउँछ ।
नगरस्तरमा यस्तो पहल गर्दा अर्को ठूलो फाइदा हुन्छ, एकरूपता । जब कुनै वडामा मात्रै राम्रो सुविधा हुन्छ तर अर्को वडामा छैन भने त्यो टिकाउ हुँदैन । रोग–संक्रमण सीमाना मान्दैन । त्यसैले सम्पूर्ण नगरभरिकै साझा दृष्टिकोण र कार्यान्वयन आवश्यक हुन्छ ।
अन्ततः, नगरव्यापी समावेशी सरसफाइ भन्नाले केवल पाइप, नाली वा शौचालयको कुरा गर्दैन, यो भनेको मानव अधिकार सुनिश्चित गर्ने कुरा हो । स्वच्छता भनेको विलासी सुविधा होइन, यो जीवनको आधारभूत आवश्यकता हो । जसरी हामी हावा, पानी वा शिक्षा बिना बाँच्न सक्दैनौं, त्यस्तै सरसफाइ पनि सबैको लागि अपरिहार्य हो ।
त्यसैले आज प्रश्न उठ्छ—“नगरव्यापी समावेशी सरसफाइ नै किन ?” यसको उत्तर सरल छ—किनकि सफा र समान पहुँच भएको शहर मात्र स्वास्थ्यमय, सम्मानजनक र दिगो भविष्यको आधार बन्न सक्छ ।
