154 पटक हेरिएको 
वर्षायाम सुरु भएसँगै नदी, खोल्सा र खोल्सीहरूमा पानीको बहाव बढ्छ। यही मौका छोपेर कतिपय स्थानमा सेप्टिक ट्याङ्की भरिन लागेको बेला त्यसको आउटलेट खोलेर लेदो (फोहोर) भेलसँगै बगाइदिने गलत अभ्यास हुने गरेको पाइएको छ।
विशेषगरी भिरालो जमिनमा बनेका घरहरूमा यस्तो प्रवृत्ति बढी देखिने गरेको छ।
हालै भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिकाको माथिल्लो भेगमा समेत यस्ता प्रयास भएको जानकारी आएको छ। यो एउटा घरको समस्या मात्र नभई सम्पूर्ण समुदायको स्वास्थ्य, वातावरण र खानेपानी सुरक्षासँग जोडिएको विषय हो।
सेप्टिक ट्याङ्कीको लेदो किन बगाउनु हुँदैन ?
सेप्टिक ट्याङ्की भित्र जम्मा हुने लेदो सामान्य माटो वा फोहोर होइन। यसमा लाखौं हानिकारक जीवाणु, भाइरस, परजीवी, जुकाको अण्डा तथा अन्य रोग सार्ने सूक्ष्म जीवहरू हुन्छन्। यदि यसलाई वर्षाको भेलमा बगाइयो भने ती रोगजन्य तत्वहरू पानीसँगै तलका बस्ती, खेतबारी, खोल्सा, नदी र खानेपानीका स्रोतसम्म पुग्न सक्छन्।
यसबाट झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, हेपाटाइटिस, आन्द्राका संक्रमण तथा अन्य पानीजन्य रोग फैलिने जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढ्छ।
मानव मलमूत्रयुक्त लेदो नदी वा खोलामा मिसिँदा पानीको गुणस्तर बिग्रन्छ। पानीमा अक्सिजनको मात्रा घट्न सक्छ, दुर्गन्ध फैलिन्छ र जलीय जीवजन्तुको जीवनमा समेत नकारात्मक असर पर्छ। त्यही पानी कृषि, पशुपालन वा अन्य घरेलु प्रयोजनमा प्रयोग हुँदा प्रदूषण अझ व्यापक रूपमा फैलिन्छ।
खानेपानीका मुहान पनि जोखिममा
नेपालका धेरै ठाउँमा खानेपानीका मुहान खोल्सा, झरना वा जमिनमुनीको पानीमा निर्भर छन्। वर्षाको भेलले बगाएको सेप्टिक ट्याङ्कीको लेदो जमिनमा सोसिएर वा सतहको पानी मार्फत यस्ता स्रोतसम्म पुग्न सक्छ। एक पटक मुहान दूषित भएपछि त्यसको असर धेरै परिवारले भोग्नुपर्छ।
मानव मलमूत्रलाई खुला वातावरणमा फाल्नु वा प्राकृतिक जलस्रोतमा मिसाउनु सार्वजनिक स्वास्थ्य र वातावरणीय व्यवस्थापनका सिद्धान्त विपरीत हो। यसले आफ्नै परिवार मात्र होइन, छिमेकी र तलका बस्तीका नागरिकको स्वास्थ्यलाई समेत जोखिममा पार्छ। सुरक्षित सरसफाइ प्रत्येक नागरिकको साझा जिम्मेवारी हो।
सेप्टिक ट्याङ्की भरिएपछि के गर्ने ?
• सेप्टिक ट्याङ्की भरिएको अवस्थामा वर्षाको भेल कुर्ने होइन।
• सम्बन्धित नगरपालिका वा सेवा प्रदायकबाट सुरक्षित रूपमा फोहोर निकाल्ने (डिस्लजिङ) सेवा प्रयोग गर्ने।
• निकालिएको लेदोलाई प्रशोधन केन्द्र वा तोकिएको स्थानमा मात्र व्यवस्थापन गर्ने।
• ट्याङ्कीको नियमित निरीक्षण र समयमै सफाइ गर्ने।
• कुनै पनि अवस्थामा आउटलेट खोलेर खोल्सा, नदी वा भेलमा फोहोर नबगाउने।
सबैको जिम्मेवारी
यदि तपाईंले आफ्नो वरिपरि कसैले सेप्टिक ट्याङ्कीको लेदो वर्षाको भेलमा बगाउन लागेको देख्नुभयो भने त्यसलाई सामान्य घटना ठानेर बेवास्ता नगर्नुहोस्। सम्बन्धित व्यक्तिलाई सम्झाउनुहोस् र आवश्यक परे स्थानीय सरकार वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिनुहोस्।
केही मिनेटको सजिलोका लागि गरिएको यस्तो कामले सयौं मानिसको स्वास्थ्य जोखिममा पर्न सक्छ। त्यसैले सेप्टिक ट्याङ्कीको लेदो सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गरौं, आफ्नो परिवार, समुदाय र खानेपानीका स्रोतलाई सुरक्षित राखौं।
