75 पटक हेरिएको भाइटीका सम्म घरमा फोहोरको मात्रा बढ्न सक्छ । कुहिने र नकुहिने फोहोर छुट्याउनेदेखि फूलमाला र पूजा सामग्रीको व्यवस्थापन सम्म अपनाऔँ यी उपाय
तिहार उल्लास र उमङ्गको पर्व हो । घर आँगन सफा गरेर फूलमाला, बत्ती र रङ्गोलीले सजाउने, मिठाई तथा परिकार तयार गर्ने र आफन्त सँग भेटघाट गर्ने यो पर्वमा घरायसी फोहोरको मात्रा पनि उत्तिकै बढ्छ ।
तर तिहार जस्तो ठूलो चाडमा फोहोरमैला सङ्कलन तथा व्यवस्थापन गर्ने निकायका कर्मचारी समेत बिदामा हुन्छन् । नियमित रूपमा घर घरबाट फोहोर सङ्कलन गर्ने गाडी नआउँदा घरमा जम्मा भएको फोहोर कहाँ राख्ने र कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने समस्या देखिन सक्छ ।
आज तिहारको चौथो दिन हो । भोलि बुधबार भाइटीका । भाइटीकाको तयारी, आफन्तको जमघट र खानपिनका कारण घरमा थप फोहोर उत्पादन हुने निश्चित छ । यस्तो अवस्थामा फोहोर उठाउने गाडीको प्रतीक्षा गरेर सडक, गल्ली वा सार्वजनिक स्थानमा फोहोर फाल्नुको सट्टा घरायसी तहमै यसको व्यवस्थापन गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
आखिर फोहोर व्यवस्थापनका लागि सधैँ अरूको भर पर्नुपर्ने अवस्था छैन । सामान्य सावधानी र केही व्यवहार परिवर्तनबाट पनि घरमा उत्पादन हुने अधिकांश फोहोरको व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।
१. कुहिने र नकुहिने फोहोर छुट्याएर राखौँ
घरमा उत्पादन हुने फोहोरलाई कम्तीमा दुई प्रकारमा छुट्याउन सकिन्छ । तरकारी तथा फलफूलका बोक्रा, खानाका अवशेष, चियापत्ती, फूल तथा पातजस्ता जैविक फोहोरलाई एउटा भाँडोमा राखौँ । प्लास्टिक, कागज, सिसा, धातु, मिठाईका खोल तथा अन्य नकुहिने सामग्रीलाई अर्को भाँडो वा झोलामा राखौँ ।
यसरी छुट्याएर राख्दा फोहोर व्यवस्थापन गर्न सजिलो हुन्छ । फोहोर सङ्कलन सेवा पुनः सुरु भएपछि पनि छुट्याइएको फोहोर सजिलै हस्तान्तरण गर्न सकिन्छ ।
२. फूलमाला र पूजा सामग्री जथाभावी नफालौँ
तिहारमा सयपत्री, मखमलीलगायत फूलमालाको प्रयोग धेरै हुन्छ । पूजा तथा सजावटमा प्रयोग भएका फूलमाला, पात र अन्य जैविक सामग्रीलाई अन्य फोहोरसँग मिसाउनु हुँदैन ।
प्रयोग भइसकेका फूलमाला तथा पातलाई छुट्टै सङ्कलन गरेर कम्पोस्ट मल बनाउन सकिन्छ । घरमा कम्पोस्ट बनाउने व्यवस्था नभए पनि यस्ता सामग्रीलाई छुट्टै राखेर पछि व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।
पूजामा प्रयोग भएका प्लास्टिक, धातु, कपडा तथा अन्य सामग्रीलाई फूलसँगै मिसाएर नदी, खोला वा सार्वजनिक स्थानमा विसर्जन गर्नु हुँदैन । धार्मिक आस्था सँगै वातावरणीय स्वच्छतालाई पनि ध्यान दिन आवश्यक छ ।
३. खानाको फोहोरबाट कम्पोस्ट मल बनाऔँ
तिहारमा सेलरोटी, मिठाई, फलफूल तथा विभिन्न परिकार तयार गरिन्छन् । यस्ता परिकार बनाउँदा निस्कने तरकारी तथा फलफूलका बोक्रा र अन्य जैविक अवशेषलाई घरमै कम्पोस्ट मल बनाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
घरमा खाली ड्रम, बाल्टिन वा कम्पोस्ट बिन छ भने त्यसमा जैविक फोहोर तहगत रूपमा राख्न सकिन्छ । धेरै पानी भएको फोहोरलाई सकेसम्म पानी निथारेर राख्नुपर्छ । कम्पोस्ट बनाउँदा प्लास्टिक, सिसा, धातु र पकाएको खानाका अवशेष मिसाउनु हुँदैन ।
यसरी घरमै कम्पोस्ट मल उत्पादन गर्दा फोहोरको मात्रा घट्नुका साथै करेसाबारी, गमला तथा बगैँचाका लागि उपयोगी मलसमेत प्राप्त हुन्छ ।
४. प्लास्टिक र कागजको प्रयोग घटाऔँ
चाडपर्वमा बजारबाट सामान ल्याउँदा प्लास्टिकका झोला, मिठाईका खोल, पानीका बोतल तथा अन्य प्याकेजिङ सामग्री धेरै जम्मा हुन्छन् । सम्भव भएसम्म कपडाको झोला प्रयोग गर्ने, एकपटक प्रयोग हुने प्लास्टिकका सामग्री कम किन्ने र पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने भाँडाकुँडा प्रयोग गर्ने बानी बसालौँ ।
मिठाई तथा अन्य खाद्य सामग्रीका खोल, कागज, कार्डबोर्ड र प्लास्टिकका बोतललाई छुट्टाछुट्टै सङ्कलन गरी सफा र सुख्खा अवस्थामा राख्न सकिन्छ । पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने सामग्रीलाई फोहोरका रूपमा नफाली पुनः प्रयोग गर्ने वा पुनः प्रशोधनका लागि छुट्याउने गरौँ ।
५. फोहोरलाई सुरक्षित स्थानमा राखौँ
फोहोर सङ्कलन गर्ने गाडी नआएको अवस्थामा घरमा जम्मा भएको फोहोर सडक, नाली, सार्वजनिक चोक वा खाली जग्गामा फाल्नु हुँदैन ।
घरभित्र वा आँगनको सुरक्षित स्थानमा ढक्कन भएको भाँडो वा बाल्टिनमा फोहोर राख्न सकिन्छ । विशेष गरी खानाका अवशेष र अन्य कुहिने फोहोरलाई खुला अवस्थामा राख्दा दुर्गन्ध आउने, झिँगा तथा अन्य कीरा लाग्ने र कुकुर, बिरालो वा मुसाले छर्ने सम्भावना हुन्छ ।
त्यसैले फोहोरलाई ढाकेर राख्ने, भिजेको फोहोरलाई सकेसम्म पानी निथार्ने र घरका बालबालिका तथा घरपालुवा जनावरको पहुँचबाट टाढा राख्ने गर्नुपर्छ ।
६. भाइटीकामा पनि सरसफाइलाई प्राथमिकता दिऔँ
भाइटीकाका दिन घरमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनी, आफन्त र पाहुनाको जमघट हुन्छ । खानपिन र भेटघाटसँगै प्लास्टिकका प्लेट, गिलास, बोतल, टिस्यु पेपर तथा खाद्य अवशेषको मात्रा बढ्न सक्छ ।
यस्तो अवस्थामा सकेसम्म पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने प्लेट, गिलास र अन्य भाँडाकुँडा प्रयोग गरौँ । कार्यक्रम वा जमघट हुने स्थानमा कुहिने र नकुहिने फोहोरका लागि छुट्टाछुट्टै भाँडो राखौँ । खाना आवश्यकता अनुसार मात्र पकाऔँ र बाँकी रहेको खानालाई सुरक्षित रूपमा भण्डारण गरी प्रयोग गरौँ ।
देउसी भैलो खेल्दा वा घरमा पाहुना आउँदा उत्पादन हुने फोहोर पनि जथाभावी नफाली घरभित्रै सङ्कलन गरौँ ।
फोहोर व्यवस्थापन भनेको फोहोर उठाउने गाडी आएपछि मात्र सुरु हुने प्रक्रिया होइन । यसको सुरुवात फोहोर उत्पादन हुने घरबाटै हुन्छ । फोहोरलाई छुट्याउने, पुनः प्रयोग गर्ने, जैविक फोहोरबाट मल बनाउने र बाँकी फोहोर सुरक्षित रूपमा राख्ने बानीले घरायसी फोहोरको समस्या धेरै हदसम्म कम गर्न सक्छ ।
तिहारमा सबैले घर सजाउँछौँ, आँगन सफा गर्छौँ र लक्ष्मीको स्वागत गर्छौँ । तर घरबाट निस्कने फोहोरको व्यवस्थापनमा पनि त्यत्तिकै ध्यान दिन आवश्यक छ । केही दिन फोहोर सङ्कलन सेवा उपलब्ध नहुँदैमा फोहोर सडक र सार्वजनिक स्थलमा थुपार्नु उचित हुँदैन ।
यस पटकको तिहारमा एउटा सानो सङ्कल्प गरौँ, आफ्नो घरको फोहोर आफैँ व्यवस्थापन गरौँ, कुहिने र नकुहिने फोहोर छुट्याऔँ र आफ्नो टोल तथा सहरलाई सफा राख्न योगदान गरौँ ।
किनकि सफा घर मात्र होइन, सफा टोल र स्वच्छ वातावरण पनि तिहारको सुन्दरता हो ।
