282 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : दशैं-तिहार जस्ता चाडबाडको बेला मात्रै होइन, दैनिक जीवनमै सरसफाइलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। विशेष गरी घरायसी सरसफाइ गर्दा हामी टेबल पुछ्ने, भुईमा पोछा लगाउने, झ्याल-ढोका सफा गर्ने गर्छौ ।
यी कामलाई सजिलो र प्रभावकारी बनाउन बजारमा विभिन्न किसिमका सरसफाइका उत्पादनहरू फिनायल, डिसइन्फेक्टेन्ट, ब्लीच, ग्लास क्लिनर, टाइल क्लिनर आदि प्रयोग गरिन्छ।
तर, यसरी प्रयोग हुने उत्पादनहरू स्वास्थ्यका दृष्टिले हानिकारक पनि हुन सक्छ । जसलाई सावधानी पूर्वक प्रयोग नगरेको खण्डमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरु सिर्जना हुन सक्छ ।
प्रयोग गर्दा हुने सम्भावित असर
१. छालामा असर
सरसफाइका धेरै उत्पादनहरूमा क्लोरिन, अमोनिया, फिनायल वा सोडियम हाइपो–क्लोराइट जस्ता कडा रसायन हुन्छन्। यी पदार्थहरू छालासँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउँदा जलन, रातोपन, चिलाउने वा दाग उत्पन्न गर्न सक्छन्। लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा छाला सुख्खा भएर फाट्ने वा छाला सम्बन्धी रोग निम्त्याउने सम्भावना हुन्छ। संवेदनशील छालाका व्यक्तिहरूमा अझ बढी असर देखिन सक्छ।
२. सास फेर्दा समस्या
केही डिसइन्फेक्टेन्ट, ब्लीच वा टाइल क्लिनर प्रयोग गर्दा ती बाट निस्किने तिखा गन्ध र ग्यासले स्वासप्रश्वास प्रणालीमा नकारात्मक असर पार्छ। यसले घाँटीमा जलन, खोकी, श्वास फेर्न गाह्रो हुने अवस्था ल्याउन सक्छ।
√ दम, खोकी वा एलर्जी भएका व्यक्तिहरूमा यस्ता गन्धले तुरुन्तै लक्षण बिगार्न सक्छ।
√ लामो समयसम्म लगातार निसास्सिने वातावरणमा सफाइ गर्दा फोक्सोलाई पनि क्षति पुग्ने खतरा रहन्छ।
३. आँखामा असर
सरसफाइका तरल पदार्थहरु स्प्रे गर्दा वा छ्यापिँदा सीधा आँखामा पर्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा डाम्ने, रातोपन आउने, पानी झर्ने, दृष्टि धमिलो हुने जस्ता समस्या तुरुन्तै देखा पर्छन्। केही अवस्थामा गहिरो क्षति भएमा आँखाको दृष्टिमा स्थायी असर पनि पर्न सक्छ। त्यसैले सरसफाइ गर्दा आँखा चिम्लिने, वा सम्भव भए चस्मा लगाउने बानी बसाल्नु जरुरी हुन्छ।
४. बालबालिकामा जोखिम
बालबालिकाले सरसफाइका उत्पादनलाई प्रायः खेलौना वा पेय पदार्थ झैँ सम्झने सम्भावना हुन्छ।
√ स्पर्श गर्दा उनीहरूको कोमल छालामा तुरुन्तै जलन वा डाम लाग्न सक्छ।
√ निल्यो भने अझ ठूलो खतरा हुन्छ, पेटमा पोल्ने, वान्ता, पाचन प्रणालीमा क्षति वा जीवन समेत संकटमा पर्न सक्छ।
√ त्यसैले बालबालिकाको पहुँचभन्दा बाहिर, सुरक्षित ठाउँमा यी उत्पादन राख्नु अत्यावश्यक हुन्छ।
सुरक्षित प्रयोगका उपाय
१. हातमा पञ्जा लगाउने
सरसफाइका उत्पादनमा हुने रसायनहरू छालामा सीधा लाग्दा हात पोल्ने वा झम्झमाउने वा सुख्खापन ल्याउन सक्छन्। विशेष गरी ब्लीच वा फिनायल जस्ता पदार्थ लामो समय छालामा रह्यो भने छालाको प्राकृतिक तेल नष्ट हुन्छ। त्यसैले रबर वा प्लास्टिकको पञ्जा लगाएर मात्र प्रयोग गर्नु उत्तम हुन्छ। यसले छालालाई प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट बचाउँछ र काम गर्दा सजिलो पनि हुन्छ।
२.मास्क प्रयोग गर्ने
केही सरसफाइका पदार्थले तिखा गन्ध वा बाफ निस्काउँछन्, जसले घाँटी पोल्ने, खोकी वा दम भएका व्यक्तिमा समस्या ल्याउन सक्छ। मास्क लगाउँदा नाक र मुखमा ती पदार्थको असर कम हुन्छ। यसले सास फेर्दा हुने असजिलो कम गराउँछ र स्वास्थ्य सुरक्षित राख्छ।
३. भेन्टिलेसन खुला राख्ने
सरसफाइ गर्दा झ्याल ढोका बन्द भयो भने गन्ध र रसायनको बाफ कोठाभरि फैलिन्छ। यसले निसास्सिने, टाउको दुख्ने वा आँखा पोल्ने हुने समस्या ल्याउँछ। त्यसैले ढोका–झ्याल खोल्ने वा फ्यान चलाउने बानी बसाल्नु पर्छ, जसले ताजा हावा आउ–जाउ भई गन्धलाई कम गर्छ।
४. लेबल पढ्ने बानी बसाल्ने
हरेक उत्पादनमा प्रयोगको तरिका, मात्रा, सावधानी र चेतावनी लेखिएको हुन्छ।
√ कतिपयमा “पानीमा घोलेर प्रयोग गर्ने” भनिएको हुन्छ,
√ कतिपयमा भने “डाइरेक्ट प्रयोग गर्ने” भनिएको हुन्छ।
यदि निर्देशन पालना नगरी मनपरी प्रयोग गरियो भने रसायन बढी प्रयोग भई छालामा असर, सतहमा दाग वा स्वास्थ्यमा जोखिम हुन सक्छ। त्यसैले लेबल पढ्ने बानी अनिवार्य गर्नुपर्छ ।
५. बालबालिकाको पहुँच बाहिर राख्ने
बालबालिकाले सरसफाइ उत्पादनलाई खेलौना वा खानेकुरा भनेर प्रयोग गर्ने सम्भावना धेरै हुन्छ। यसले गम्भीर स्वास्थ्य समस्या वा विषाक्तता निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले यी पदार्थलाई सधैं उचाइमा, लक गरेर वा सुरक्षित ठाउँमा राख्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
६. मिश्रण नगर्ने
कसैले-कसैले सफा छिटो होस् भनेर ब्लीचलाई अन्य क्लिनर (जस्तै अमोनिया वा एसिड) सँग मिसाउने गर्छन्। तर यसरी मिसाउँदा विषालु ग्यास (जस्तै क्लोरामाइन वा क्लोरिन ग्यास) बन्न सक्छ, जसले तुरुन्तै सास फेर्न गाह्रो बनाउने वा जीवन नै संकटमा पार्ने खतरा हुन्छ। त्यसैले कुनै पनि सरसफाइ उत्पादन अर्कोसँग मिसाएर प्रयोग नगर्नु सबैभन्दा ठूलो सावधानी हो।
यसरी हेर्दा, सरसफाइ उत्पादनहरूले हाम्रो वातावरण सफा राखे पनि, प्रयोग गर्ने तरिकामा लापरबाही गर्दा स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। त्यसैले सचेत, सुरक्षित र सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नु सबैभन्दा ठूलो बचाउ हो।सजग भएर सही तरिकाले प्रयोग गर्न सके हामी सफा र सुरक्षित दुवै वातावरण निर्माण गर्न सक्छौं।
