383 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : आज अक्टोबर १५ अर्थात विश्व हात धुने दिवस । ‘It might be gloves. It’s always hand hygiene’ अर्थात सायद पञ्जा नै हुन सक्छ , तर कुरा सधैं हातको स्वच्छताकै हुन्छ, भन्ने नाराका साथ नेपालमा पनि मनाईंदैछ । विश्वमा हातको स्वच्छताबाट स्वास्थ्यमा हुने फाइदालाई मध्यनजर गर्दै सरसफाइ तथा स्वच्छताको जागरण दिलाउन हरेक बर्ष अक्टोबर १५ तारिखमा बिश्व हात धुने दिवस मनाइन्छ । सन् २००८ देखि मनाउन थालिएको विश्वव्यापी यो अभियानको १७ औँ संस्करण हो ।
विश्वभरि नै हात सफा नभएका कारणले बिभिन्न रोग र संक्रमणका कारण लाखौंले ज्यान गुमाईरहेका छन् ।
२०२५ का उद्देश्यहरू :
√ स्वास्थ्य सेवा प्रक्रियामा उपयुक्त पञ्जा प्रयोगका समयहरू र विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का ५ क्षण अनुसार उचित प्रविधि प्रयोग गर्दै हात स्वच्छताको सर्वोत्तम अभ्यासलाई प्रवर्धन गर्नु।
√ विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को विश्वव्यापी कार्य योजना र अनुगमन ढाँचा २०२४-२०३० का सिफारिस अनुसार, राष्ट्रिय संक्रमण रोकथाम र नियन्त्रण (IPC) रणनीतिहरूमा हात स्वच्छताको समावेश र स्वास्थ्य संस्था स्तरमा मानक सञ्चालन प्रक्रियाहरू (SOPs) को समावेश प्रवर्धन गर्नु।
√ विशेष गरी अनावश्यक रूपमा पञ्जा प्रयोग गर्दा फोहोर उत्पादन र व्यवस्थापनमा पञ्जाको पर्यावरण र जलवायु प्रभावबारे जनचेतना बढाउनु।
के पन्जा लगाए पछि हात सुरक्षित हुन्छ ?
चिकित्सामा पञ्जा प्रयोग गरिन्छ र यसलाई चिकित्सकीय प्रक्रियामा प्रयोग हुने एकपटक प्रयोग हुने पञ्जाको रूपमा परिभाषित गरिएको छ। यी पञ्जा खुट्टा वा नाङ्गो हात जस्तै सजिलै प्रदूषित हुन सक्छन् र १००% सुरक्षा प्रदान गर्दैनन्। पञ्जा लगाएको अवस्थामा, उदाहरणका लागि बिरामीसँग सम्पर्क गरेपछि तुरुन्तै पञ्जा खोल्नु पर्छ र WHO का “हात स्वच्छताका ५ क्षण” अनुसार हात सफा गर्नु पर्छ।
पञ्जा लगाएको भए पनि नभएको भए पनि, उचित समय र सही तरिकाले हातको स्वच्छता अपनाउनु स्वास्थ्य सेवामा बिरामी र स्वास्थ्यकर्मी दुवैलाई सुरक्षा दिनको लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपायमध्ये एक हो। २०२६ सम्म, कम्तीमा सबै सन्दर्भ अस्पतालहरूमा हात स्वच्छता अनुपालन अनुगमन र प्रतिक्रिया प्रमुख राष्ट्रिय सूचकाङ्कको रूपमा स्थापना गरिनु पर्छ। हाल ६८% देशहरूले यसो गरिरहेको रिपोर्ट गरेका छन्।
पञ्जाको प्रयोग किन घटाउने ?
अत्यधिक पञ्जा प्रयोगले स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी फोहोरको मात्रा उल्लेखनीय रूपमा बढाउँछ। उपयुक्त पञ्जा प्रयोग र हात स्वच्छता अपनाउँदा यस फोहोरलाई कम गर्न मद्दत पुग्छ। आवश्यक नभएको अवस्थामा पञ्जा प्रयोग गर्नु स्रोतको बर्बादी हो र यसले अनिवार्य रूपमा जीवाणु संक्रमण रोक्दैन। एउटा औसत विश्वविद्यालय अस्पतालले हरेक वर्ष १,६३४ टन स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी फोहोर उत्पादन गर्छ र यो संख्या वर्षेनी २–३% ले बढिरहेको छ (विशेष गरी COVID-19 पछि) धनी देशहरूले बढी फोहोर उत्पादन गर्छन्।
सफा हातले रोगव्याधी लगायत अन्य संक्रमण र किटाणुहरुबाट जोगाउन मद्दत गर्दछ । विश्वभरि नै हात सफा नभएका कारणले बिभिन्न रोग र संक्रमणका कारण लाखौंले ज्यान गुमाईरहेका छन् । अहिले पनि प्रतिवर्ष विश्वभरि करिब १ करोड ८० लाख बालबालिकाको मृत्यु हुने गरेको र ती झाडापखालाकै कारण हुने गरेको छ । तर हात धुने चलन र ब्यवहार मात्र पनि नियमित र प्रभावकारी गर्न सके करौडोंको संख्यामा हुने मृत्युदरलाई कम गराउन सकिन्छ ।
