199 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : कार्तिक शुक्ल षष्ठी अर्थात् छठ पर्वको मुख्य दिन आज साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजा आराधना गरी विधिपूर्वक अर्घ दिइँदै छ ।
बिहानै स्नान गरी दिनभर निर्जल व्रत गरेका बर्तालुले बेलुकी अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिने व्रत विधि रहेको छ । कार्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म मनाइने सूर्यदेवको आराधना, उपासना र पूजाको यो पर्व शनिबारदेखि सुरु भएको हो ।
छठ पर्व नेपालको तराई भूभागमा विशेष श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाइने महत्वपूर्ण धार्मिक पर्व हो। सूर्य देवको आराधना गर्दै नदीनाला, पोखरी र जलस्रोतहरूमा व्रतालुहरूले स्नान गरी उपासना गर्छन्। यो पर्व पवित्रता, आस्था र स्वच्छताको प्रतीक हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा यस पर्वका बेला धार्मिक स्थलहरू वरपर फोहोर बढ्दै गएको पाइन्छ ।
नदीमा फ्यालिएका पूजा सामग्री, प्लास्टिकका झोला, बोतल र अन्य फोहरहरूले वातावरणीय प्रदूषण बढाउँछन्। श्रद्धा अर्पणसँगै सफाइको जिम्मेवारी पनि हाम्रो नै हो। त्यसैले छठ पर्वलाई अझ स्वच्छ, सभ्य र पर्यावरणमैत्री बनाउनका लागि तलका सुझावहरू अवलम्बन गरौँ ।
१. फोहोर छुट्याउने बानी बसालौँ
छठका बेला घरदेखि घाटसम्म विभिन्न प्रकारका फोहोरहरू उत्पन्न हुन्छन्। यीमध्ये जैविक (फूल, फलफूल, अन्न, माटो, पात आदि) र अजैविक (प्लास्टिक, पोलिथिन, धातु, रबर) फोहोर अलग–अलग संकलन गर्ने बानी बसालौँ। जैविक फोहोर कम्पोस्ट बनाएर मलका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ भने अजैविक फोहोर पुनः प्रयोग वा पुनर्चक्रण गर्न सकिन्छ।
२. धार्मिक सामग्री फाल्दा सचेत बनौँ
पूजा सकेर प्रयोग भएका दियो, अगरबत्ती, फूलमाला, अन्नजस्ता वस्तुहरू नदीनालामा फाल्ने चलन रोक्नुपर्छ। यी वस्तुहरू नदीको प्राकृतिक जीवनचक्रलाई असर पार्छन्। त्यसको सट्टा, यस्ता वस्तुहरूलाई घरकै बगैँचामा गाडेर कम्पोस्ट बनाउन सकिन्छ। यसरी गर्दा श्रद्धा पनि कायम रहन्छ र वातावरण पनि सुरक्षित रहन्छ।
३. प्लास्टिकको प्रयोग घटाऔँ
छठका प्रसाद र सजावटमा प्रायः प्लास्टिक प्लेट, ग्लास र झोलाको प्रयोग देखिन्छ। यस्ता वस्तुहरूले नदी, पोखरी र माटोलाई दीर्घकालीन प्रदूषित बनाउँछन्। त्यसैले प्राकृतिक र जैविक विकल्प रोजौँ। केरा, बाँस, पात, फुल, ढकनी वा माटाका भाँडाहरू प्रयोग गरौँ। यसले परम्परागत सौन्दर्य पनि झल्काउँछ र वातावरण पनि बचाउँछ।
४. फोहोर संकलनका लागि जिम्मेवारी बाँडौँ
छठमा व्रतालुहरू ठूलो संख्यामा सहभागी हुने भएकाले व्यक्तिगत जिम्मेवारी मात्र पर्याप्त हुँदैन। टोल विकास संस्था, आमा समूह, स्थानीय युवासंघ वा स्कुलका विद्यार्थीहरूले मिलेर फोहोर संकलन टोली बनाउँदा घाट वरपरको सफाइ सजिलो हुन्छ।
५. स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गरौँ
नगरपालिका वा गाउँपालिकाले फोहोर व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। छठ पर्वका दिनहरूमा अस्थायी फोहोर संकलन केन्द्रहरू, डस्टबिन र ढुवानीको व्यवस्था गराउन सकिन्छ। व्रतालु र नागरिकहरूले पनि यस्ता सेवामा सक्रिय सहभागिता जनाउनुपर्छ।
६. फोहोर नफाल्ने जनचेतना फैलाऔँ
छठ घाट र सार्वजनिक स्थलहरूमा सचेतना सन्देश राखौँ
“नदीलाई फोहोरमुक्त राखौँ, श्रद्धा शुद्ध बनाऔँ।”
सामाजिक सञ्जाल मार्फत पनि सफाइका सन्देशहरू प्रचार गरौँ ताकि सबैमा सरोकारको भावना विकसित होस्।
७. सफाइ अभियान सञ्चालन गरौँ
पूजाअघि घाट र आसपासको क्षेत्र सफा गरौँ, पूजा पछि पुनः सरसफाइ अभियान सञ्चालन गरौँ। व्रतालुहरूले प्रयोग गरेका स्थानहरू सफा गरेर मात्र फर्कनु हाम्रो सामूहिक जिम्मेवारी हो। यसरी गर्दा धार्मिक स्थलहरू रमणीय र पवित्र रहन्छन्।
८. फोटा र भिडियो खिच्दा संवेदनशील बनौँ
छठ पर्व श्रद्धा र भावनासँग जोडिएको पर्व हो। त्यसैले फोटो वा भिडियो खिच्दा श्रद्धालुको आस्थामा असर नपर्ने गरी व्यवहार गरौँ। फोहोर वा अव्यवस्थित दृश्यलाई प्रचारका रूपमा होइन, सुधारका उद्देश्यले मात्र प्रयोग गरौँ।
त्यसैले छठ पर्व केवल धार्मिक अनुष्ठान होइन, यो प्रकृति, जल र सूर्यप्रति आभार प्रकट गर्ने पर्व भएकाले फोहोरमुक्त, पर्यावरणमैत्री र स्वच्छ पर्वका रूपमा मनाउनु नै सच्चा श्रद्धा हो। हाम्रो सानो प्रयासले केवल वातावरण बचाउने मात्र नभई छठ पर्वको पवित्रता पनि दीर्घकालीन रूपमा कायम रहन्छ।
