263 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : काठमाडौंका सडक किनारामा ठूला–ठूला फोहोरका थुप्रा फेरि देखिन थालेका छन्। स्थानीय बासिन्दाले यस अघि भएको सम्झौता कार्यान्वयनको माग गर्दै बन्चरेडाँडामा फोहोर फाल्न नदिएपछि गत बुधबारदेखि राजधानीको फोहोर उठ्न सकेको छैन।
यसको नतिजा स्वरुप शहर दुर्गन्धित, सडक र गल्लीहरू रंगीन पोलिथिन र कुहिने फोहोरले ढाकिएका छन् ।
सफा शहरको सुरुवात सफा सोचबाट हुन्छ।
फोहोर व्यवस्थापनको बिषयमा शनिबार सहरी विकास मन्त्रालयमा बसेको बैठक समेत निष्कर्षविहीन टुङ्गिएपछि यो बिषयले चाँडै निकास नपाउने सम्भावना बढ्दै गएको छ ।
तर प्रश्न के हो भने, के हामीले सधैं फोहोर उठ्ने ‘सिस्टम’ पर्खिरहनु पर्छ ? कि घरमै केही उपाय अपनाएर फोहोर घटाउने र व्यवस्थापन गर्ने बाटो खोज्न सक्छौं ? हो हामीले चाह्यौं भने घरमै फोहोर व्यवस्थापन गर्न सक्छौं । यसका लागि केही उपायहरु छन् ।
१. फोहोर छुट्याउने बानी बसालौं
फोहोर व्यवस्थापनको पहिलो र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कदम हो, फोहोर छुट्याउने। घरबाट निस्किने कुहिने फोहोर (जस्तै भात, तरकारीका अवशेष, फलफूलका बोक्रा) र नकुहिने फोहोर (प्लास्टिक, बट्टा, बोतल) छुट्याएर राख्ने बानी बसालौं। यसरी छुट्याएपछि फोहोरको मात्रा आधा घट्छ।
२. कुहिने फोहोरलाई कम्पोस्ट बनाऔं
घरको एउटा कुनामा सानो ‘कम्पोस्ट बिन’ राखेर कुहिने फोहोरबाट मल बनाउन सकिन्छ। केवल तीन–चार हप्तामै त्यही फोहोर बगैंचाको मल बन्छ। यो बानीले केवल शहर सफा राख्दैन, माटोलाई पनि उर्वरायुक्त बनाउँछ।
३. पुनः प्रयोग र पुनःप्रक्रिया फोहोर होइन, नयाँ स्रोत
फोहोर भन्नेबित्तिकै हामीले फाल्ने वस्तु सम्झन्छौं, तर वास्तवमा फोहोरको ठूलो हिस्सा ‘स्रोत’ पनि हो। प्लास्टिकका बोतलहरूमा साना बिरुवा हुर्काउन सकिन्छ, पुराना टिनका डिब्बामा कलम राख्ने भाँडा बनाउन सकिन्छ, र पुराना कपडाबाट झोला वा सफा कपडा तयार गर्न सकिन्छ।
त्यसरी पुनः प्रयोग गर्दा घरमा सृजनशीलताको वातावरण सिर्जना हुन्छ, बालबालिकाले सिक्ने अवसर पाउँछन्, र फोहोर फाल्ने मात्रा घट्छ।
आजभोलि धेरै विद्यालयहरूले Do It Yourself परियोजना मार्फत फोहोरलाई प्रयोगात्मक शिक्षाको माध्यम बनाइरहेका छन् । त्यसको सुरुवात घरमै गर्न सकिन्छ।
थप प्रेरणाका लागि परिवारका सदस्यहरूले हप्तामा एक पटक “फोहोरबाट नयाँ वस्तु बनाउने” सानो प्रतियोगिता नै राख्न सकिन्छ । जसले मनोरञ्जनसँगै सचेतना पनि बढाउँछ।
‘फोहोर व्यवस्थापन मेरो जिम्मेवारी हो’ भन्ने सोच अपनायौं भने, सफा शहर केवल सपना होइन, वास्तविकता बन्न सक्छ।
४. स्थानीय तहको सहयोग
फोहोर व्यवस्थापन व्यक्तिगत स्तरमै सीमित छैन । यो सामूहिक अभ्यास हो। कुनै वडाले कम्पोस्ट मल कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ वा पुनःप्रयोग सामग्री संकलनका लागि छुट्टै दिन तोकेको छ भने त्यसमा सक्रिय सहभागिता जनाऔं।
घर–घरबाट छुट्याइएको फोहोर संकलन गर्न स्थानीय तहलाई सजिलो हुन्छ, र त्यसको पुनःप्रक्रिया व्यवस्थित रूपमा गर्न सकिन्छ। हामीले मात्र होइन, वडास्तरदेखि समुदायसम्म सबैले सँगै लागे भने बन्चरेडाँडाको जस्तो समस्या पुनः दोहोरिन दिइँदैन।
फोहोर घटाउने बानीलाई सामूहिक अभियान बनाउँदा सफा सडक, हरियो आँगन र स्वस्थ वातावरण सम्भव हुन्छ।
५. “फोहोर व्यवस्थापन मेरो जिम्मेवारी”
सफा शहरको सुरुवात सफा सोचबाट हुन्छ। नगरपालिकाले उठाउने फोहोर हाम्रो घरमै नबनाउने हो भने मात्रै दीगो सफाइ सम्भव छ। फोहोर उठाउन ढिलाइ हुँदा गुनासो गर्नु स्वाभाविक हो, तर त्यसबीचमा हामी के गर्न सक्छौं भन्ने सोच्न अझ महत्वपूर्ण छ।
थोरै सचेतताले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ । जस्तै, हप्तामा एक दिन ‘फोहोर घटाउने दिन’ मनाउने, प्लास्टिकको प्रयोग घटाउने, वा छिमेकीसँग मिलेर कम्पोस्ट केन्द्र बनाउने।
हामी सबैले ‘फोहोर व्यवस्थापन मेरो जिम्मेवारी हो’ भन्ने सोच अपनायौं भने, सफा शहर केवल सपना होइन, वास्तविकता बन्न सक्छ।
बन्चरेडाँडाको समस्या दीर्घकालीन समाधान पाउन समय लाग्ला। तर हाम्रो घर, आँगन र छिमेक सफा राख्ने सुरुवात भने आजै गर्न सकिन्छ। फोहोर व्यवस्थापन प्रणाली ठप्प हुँदा पनि सफा बानी भने कहिल्यै ठप्प हुन नपरोस्।
