171 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालका विभिन्न ठाउँमा सेप्टिक ट्याङ्क सफा गर्ने क्रममा निस्सासिएर सरसफाइकर्मीको ज्यान जाने घटना बारम्बार सुनिन थालेका छन्। सेप्टिक ट्याङ्क भित्र जम्मा हुने विषालु ग्यास जस्तै स् हाइड्रोजन सल्फाइड, मिथेन र अमोनिया मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्तै घातक हुन्छन्।
यी ग्यासहरू सास फेर्ना साथ बेहोस बनाउने र केही मिनेटमै ज्यान जाने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छन्। त्यसैले सेप्टिक ट्याङ्क सफाइलाई सामान्य काम ठानेर लापरबाही गर्नु अत्यन्तै खतरनाक हुन्छ।
सेप्टिक ट्याङ्क भित्र किन जोखिम हुन्छ ?
सेप्टिक ट्याङ्क भित्र अक्सिजनको मात्रा निकै कम हुन्छ। फोहोर कुहिने क्रममा उत्पन्न हुने विषालु ग्यासले त्यहाँको वातावरण झन् खतरनाक बनाउँछ। बाहिरबाट सामान्य देखिए पनि भित्र छिर्नासाथ मानिसलाई चक्कर लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने र तुरुन्तै बेहोस हुने अवस्था आउन सक्छ।
धेरै जसो दुर्घटनामा एक जना बेहोस भएपछि बचाउन गएका अन्य व्यक्तिहरू पनि एकैसाथ निस्सासिएर ज्यान गुमाउने गरेका छन्।
सुरक्षित सफाइका लागि अपनाउनुपर्ने मुख्य विधिहरू :
पहिलो र सबैभन्दा सुरक्षित उपाय भनेको सेप्टिक ट्याङ्कभित्र मानिस नै नछिराउने हो। सम्भव भएसम्म मेसिन प्रयोग गरेर सफाइ गर्नुपर्छ। अहिले धेरै ठाउँमा सक्सन मेसिन (मलमूत्र तान्ने गाडी) प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले मानवीय जोखिमलाई धेरै हदसम्म घटाउँछ।
यदि कुनै अवस्थामा मानिस छिर्नै पर्ने भएमा, सुरक्षाका यी उपायहरु अनिवार्य अपनाउनुपर्छ ।
ग्यास परीक्षण : ट्याङ्क खोल्नासाथ भित्रको हावा सुरक्षित छ कि छैन भनेर ग्यास डिटेक्टर प्रयोग गरेर जाँच गर्नुपर्छ।
भेन्टिलेसन (हावा पास) : कम्तीमा एक डेढ घण्टासम्म ट्याङ्क खुला राखेर भित्र ताजा हावा पस्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ। आवश्यक परे फ्यान वा ब्लोअर प्रयोग गरेर हावा चलाउनुपर्छ।
सुरक्षा उपकरण (PPE) : मास्क (रेस्पिरेटर), पञ्जा, बुट, सुरक्षात्मक कपडा, हेल्मेट र आँखाको सुरक्षा चस्मा अनिवार्य लगाउनुपर्छ।
सेफ्टी बेल्ट र डोरी : भित्र छिर्ने व्यक्तिलाई बाहिरबाट डोरीले बाँधेर राख्नुपर्छ, ताकि आपतकालमा तुरुन्त बाहिर निकाल्न सकियोस्।
एक्लै नछिर्ने : कम्तीमा २र३ जना बाहिर निगरानी गर्ने व्यक्ति अनिवार्य हुनुपर्छ।
पूर्व तयारी र व्यवस्थापन
सेप्टिक ट्याङ्क सफाइलाई “हचुवाको काम” बनाउनु हुँदैन। पहिले नै जोखिमको मूल्याङ्कन, आवश्यक उपकरणको व्यवस्था, आपतकालीन उद्धार योजना र नजिकै स्वास्थ्य सेवा उपलब्धता सुनिश्चित गर्नुपर्छ। सरसफाइकर्मीलाई नियमित तालिम दिनु र सुरक्षित कार्यविधिबारे सचेत गराउनु पनि अत्यन्तै आवश्यक छ।
सेप्टिक ट्याङ्क सफाइ एउटा अत्यन्तै जोखिमपूर्ण काम हो, तर सही विधि, मेसिनको प्रयोग, सुरक्षात्मक उपकरण र सतर्कताले यो जोखिम धेरै हदसम्म घटाउन सकिन्छ। सरसफाइकर्मीको जीवन सस्तो होइन।
उनीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु राज्य, स्थानीय तह, संस्था र समाज सबैको साझा दायित्व हो।
“काम गर्नुपर्छ” भन्दै ज्यान जोखिममा पार्नु होइन, सुरक्षित तरिकाले काम गर्न पाउनु नै वास्तविक अधिकार हो।
