147 पटक हेरिएको 
ढल व्यवस्थापन आजका सहर र बस्तीहरूको सबैभन्दा गम्भीर वातावरणीय चुनौतीमध्ये एक हो । जनसंख्या वृद्धि, अनियन्त्रित सहरीकरण र जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनसँगै दैनिक रूपमा निस्कने फोहोर पानीको मात्रा तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ ।
यस्ता अवस्थामा महँगो मेसिन, धेरै ऊर्जा र जटिल प्रविधिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणाली सबै ठाउँका लागि व्यवहारिक नहुन सक्छन् । यही सन्दर्भमा प्रकृतिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणाली एक प्रभावकारी, दिगो र वातावरणमैत्री विकल्पका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।
प्रकृतिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणाली भन्नाले ढल वा फोहोर पानीलाई प्रकृतिका स्वाभाविक प्रक्रिया प्रयोग गरेर शुद्ध बनाउने विधिलाई जनाइन्छ ।
यस प्रणालीमा बोटबिरुवा, माटो, ग्राभेल, पानी र सूक्ष्मजीवहरू मुख्य आधार हुन्छन् । नदी, ताल, दलदल वा भिजेको जमिनले पानी आफैं शुद्ध बनाउँदै लैजाने प्राकृतिक प्रक्रियालाई वैज्ञानिक ढंगले संरचना दिएर प्रयोग गर्नु नै यस प्रणालीको मूल अवधारणा हो ।
यस प्रणालीले कसरी काम गर्छ ?
यस प्रकारको प्रशोधन केन्द्रमा प्रायः कन्स्ट्रक्टेड वेटल्याण्ड (निर्मित दलदल), रिड बेड, स्टेबलाइजेशन पोखरी जस्ता संरचनाहरू हुन्छन् । ढल पहिले ठूला फोहोर छुट्याउने ट्यांकीमा पुग्छ ।
त्यसपछि पानी बोटबिरुवा रोपिएको क्षेत्रतर्फ जान्छ, जहाँ बिरुवाको जरामा बस्ने सूक्ष्मजीवहरूले फोहोर पदार्थलाई खाएर वा विघटन गरेर निष्क्रिय बनाइदिन्छन् । बिरुवाले आफैं पनि पोषक तत्त्व सोस्छन्, जसले पानीलाई झन् सफा बनाउँछ । यहाँ बिरुवाका जरामा बस्ने सूक्ष्मजीवहरूले पानीमा रहेको जैविक फोहोरलाई विघटन गर्छन् ।
बिरुवाले पोषक तत्त्व सोस्ने हुँदा पानीको दुर्गन्ध कम हुँदै जान्छ र हानिकारक जीवाणुको मात्रा घट्दै जान्छ ।
प्रकृतिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणालीको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यसको कम लागत र सजिलो सञ्चालन हो । यसमा अत्यधिक बिजुली, रसायन वा दक्ष प्राविधिकको निरन्तर आवश्यकता पर्दैन । स्थानीय सामग्री प्रयोग गर्न सकिने भएकाले निर्माण खर्च पनि कम हुन्छ । नियमित मर्मत भनेको प्रायः बोटबिरुवाको हेरचाह र पानीको बहावको निगरानी सम्म सीमित हुन्छ । यही कारणले यो प्रणाली ग्रामीण क्षेत्र, साना सहर, विद्यालय, अस्पताल तथा आवासीय बस्तीका लागि निकै उपयुक्त मानिन्छ ।
नेपालजस्तो देशका लागि यो प्रणाली अझ सान्दर्भिक छ । यहाँ धेरै बस्ती नदीकिनार वा उपत्यकामा फैलिएका छन्, जहाँ ढल प्रशोधनको अभावका कारण नदीहरू प्रदूषित हुँदै गएका छन् । प्रकृतिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणालीले नदीमा सिधै फोहोर पानी मिसिन नदिई वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न मद्दत गर्छ । साथै, यसबाट निस्किएको प्रशोधित पानी सिंचाइ, हरियाली प्रवर्द्धन वा भूमिगत पानीको पुनर्भरणका लागि सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
यस प्रणालीका फाइदाहरू वातावरणीय मात्र होइनन्, सामाजिक र शैक्षिक पनि छन् । हरियालीयुक्त संरचना भएकाले यस्ता प्रशोधन केन्द्रहरू सामुदायिक खुला स्थलजस्तै देखिन्छन् । यसले मानिसहरूमा सरसफाइप्रतिको चेतना बढाउँछ र फोहोर पानीलाई पनि पुनः प्रयोगयोग्य स्रोतका रूपमा हेर्ने सोच विकास गराउँछ ।
समग्रमा भन्नुपर्दा, प्रकृतिमा आधारित ढल प्रशोधन प्रणाली विकास र वातावरणबीच सन्तुलन कायम गर्ने दिगो उपाय हो । बढ्दो सहरीकरण र जलवायु परिवर्तनको चुनौती सामना गरिरहेका नेपालजस्ता देशका लागि यो प्रणाली दीर्घकालीन समाधान बन्न सक्छ ।
