316 पटक हेरिएको 
काठमाडौ : इकोली मुख्यतः मानिस तथा जनावरको दिसाबाट फैलिने ब्याक्टेरिया हो। पानी वा खाना दिसाले प्रदूषित भएपछि यो शरीरमा प्रवेश गर्छ। विशेष गरी ढल मिसिएको खानेपानी, खुला दिसा गर्ने स्थान नजिकको कुवा, धारो वा मुहान, तथा बाढीपछि प्रदूषित पानी इकोली फैलिने प्रमुख स्रोत हुन्।
त्यस्तै, दिसापछि साबुनपानीले हात नधुने, खाना पकाउँदा वा खाँदा हात फोहोर हुनुजस्ता सरसफाइको कमीले पनि यो संक्रमण फैलाउँछ। काँचो वा नपाकेको मासु, राम्रोसँग नधोएको तरकारी–फलफूल, र फोहोर पानीले बनाइएका चटनी वा पेय पदार्थबाट पनि इकोली सर्न सक्छ। गाई, भैँसी, बाख्रा आदिको गोबर तथा गोठ नजिकको प्रदूषित पानी स्रोत पनि यसको अर्को कारण हो।
इकोली मिसिएको पानी पिउँदा प्रायः झाडापखाला (पानीजस्तो दिसा), पेट दुख्ने वा बटारिने, वाकवाकी लाग्ने र बान्ता हुने लक्षण देखिन्छन्। कहिलेकाहीँ रगत मिसिएको दिसा पनि हुन सक्छ। धेरै झाडापखाला वा बान्ता भएमा शरीरमा पानीको कमी (डिहाइड्रेसन) भई अवस्था गम्भीर बन्न सक्छ, विशेष गरी साना बालबालिका र वृद्ध व्यक्तिमा जोखिम बढी हुन्छ।
यसबाट जोगिन सुरक्षित पानी र सरसफाइ सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपाय हो। पानी कम्तीमा एक मिनेट राम्ररी उमालेर मात्र पिउनु, क्लोरिन वा सुरक्षित फिल्टर प्रयोग गर्नु, दिसापछि र खाना खानु अघि साबुनपानीले हात धुनु, खाना राम्रोसँग पकाएर ढाकेर राख्नु तथा पानीको मुहान वरिपरि सरसफाइ कायम गर्नु अत्यावश्यक छ।
इकोली प्रायः मल–मिश्रित पानी वा खानाबाट फैलिन्छ। त्यसैले सुरक्षित पानीको प्रयोग, राम्रो सरसफाइ र नियमित हात धुने बानी नै यसको मुख्य रोकथामका उपाय हुन्।
राष्ट्रिय खानेपानी तथा गुणस्तर मापदण्ड २०७९ ले पिउने पानीमा इकोलीको मात्रा शून्य हुनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
पानीमा इकोली भए–नभएको कसरी पत्ता लगाउने?
इकोली आँखाले देखिँदैन, गन्ध वा स्वादबाट थाहा हुँदैन। त्यसैले यसलाई प्रयोगशाला परीक्षण वा विशेष टेस्ट किटमार्फत मात्र पत्ता लगाउन सकिन्छ।
१. प्रयोगशाला परीक्षण
सबैभन्दा विश्वसनीय विधि यही हो।
-
√ पानीको नमुना सफा बोतलमा संकलन गरिन्छ।
-
√ प्रयोगशालामा कल्चर विधि (culture method) वा मेम्ब्रेन फिल्ट्रेसन जस्ता परीक्षण गरिन्छ।
-
√ २४–४८ घण्टामा नतिजा आउँछ।
यदि इकोली भेटियो भने पानी मलजन्य प्रदूषणबाट दूषित भएको मानिन्छ।
२. फिल्ड टेस्ट किट
दुर्गम क्षेत्रमा छिटो परीक्षणका लागि प्रयोग गरिन्छ।
-
√ विशेष बोतल वा भायलमा रसायन मिसाइएको हुन्छ।
-
√ पानी हालेर २४ घण्टा राखिन्छ।
-
√ रङ परिवर्तन भएमा इकोलीको उपस्थितिको संकेत हुन्छ।
३. हाइड्रोजन सल्फाइड टेस्ट
यो सरल र सस्तो विधि हो।
-
√ पानी नमुना विशेष बोतलमा राखिन्छ।
-
√ कालो रङ देखिएमा मलजन्य प्रदूषणको संकेत मानिन्छ। तर यो विधि १००% सटीक नहुन सक्छ।
महत्वपूर्ण कुरा
-
√ सफा देखिएको पानी पनि इकोलीयुक्त हुन सक्छ।
-
√ बाढी, ढल मिसिएको क्षेत्र, खुला दिसा गर्ने ठाउँ नजिकको मुहानमा जोखिम बढी हुन्छ।
-
√ यदि परीक्षण सम्भव नभएमा, पानी उमालेर (कम्तीमा १ मिनेट) वा क्लोरिन प्रयोग गरेर मात्र पिउनु सुरक्षित हुन्छ।
