वास सुशासनमा महिलाको नेतृत्व प्रबर्द्वन गर्न मधेशमा पुरुष नेतृत्व र स्थानीय सरकारको प्रतिबद्धता

जनकपुरधाम : खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता (WASH) सुशासनमा महिलाको नेतृत्व सुदृढ गर्न खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता महासंघ नेपाल (फेडवासन) ले मधेश प्रदेशको बर्दिबासमा दुई दिने ‘’महिला नेतृत्व प्रवद्र्धनका लागि पुरुष सहकार्य तथा स्थानीय सरकारको दायित्व’’ बिषयक कार्यशाला गोष्ठी सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्‍यो ।

Welt Hunger Hilfe (WHH) र WaterAid Nepal को आर्थिक सहयोगमा सञ्चालित कार्यशालामा खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिहरू, स्थानीय सरकारका वास शाखाका वास फोकल पर्सन र प्राविधिक कर्मचारीसहित जम्मा ३५ जना (२८ पुरुष, ७ महिला) प्रतिनिधिहरूको सहभागिता थियो । विद्यमान नीतिगत प्रावधानहरू हुँदाहुँदै पनि वास निर्णय प्रक्रियामा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता र नेतृत्व सीमित गर्ने दीर्घकालीन लैङ्गिक अवरोधहरूलाई सम्बोधन गर्नु कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य थियो ।

सहभागीहरूले परम्परागत लैङ्गिक मान्यता र असमान शक्ति सम्बन्धका कारण घरपरिवार, समुदाय र स्थानीय संस्थागत तहमा महिलाको आवाज अझै पनि दबिएको यथार्थबारे छलफल गरे । सत्रहरूमा खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समिति र स्थानीय सरकारमा प्रभावशाली भूमिकामा रहेका पुरुषहरूले लैङ्गिक समानताका सहयात्रीको रूपमा साझा शक्ति अभ्यास गर्ने, विभेदकारी अभ्यासलाई चुनौती दिने र समावेशी निर्णय–निर्माणका सम्मानजनक स्थान सिर्जना गर्ने महत्वपूर्ण भूमिकामाथि जोड दिइयो ।

समूह छलफल, भूमिका–अभिनय र अवरोध नक्साङ्कन जस्ता सहभागितामूलक विधिहरू प्रयोग गरी सहभागीहरूले वास्तविक वास सुशासनका परिदृश्यहरूमा आत्ममूल्याङ्कन गरे। उनीहरूले घरपरिवार, समुदाय, खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समिति र स्थानीय सरकार तहमा महिलाले भोग्ने प्रमुख अवरोधहरू पहिचान गर्दै तत्काल लागू गर्न सकिने तथा दीर्घकालीन योजना र बजेट सुधारमार्फत कार्यान्वयन गर्न सकिने व्यावहारिक समाधानहरू विकास गरे । कार्यशालाको सहजीकरण मनिमा बुढाथोकी तथा फेडवासनका कार्यक्रम व्यवस्थापक सिर्जना शाक्यले गर्नुभयो ।

बर्दिबास नगरपालिका, अग्निसाइर कृष्णसावरन गाउँपालिका, राजगढ गाउँपालिका, विष्णुपुर गाउँपालिका तथा साप्तरीको विष्णुपुर गाउँपालिकाका स्थानीय सरकार प्रतिनिधिहरूले महिलाको सहभागिता सुनिश्चित हुने गरी खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता योजना बनाउनुपर्ने विषयमा एकमत व्यक्त गरे ।

कञ्चनपुर सहरी खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष रोशन कुमार गुप्ताले महिलाको अनुपस्थितिमा खानेपानी उपभोक्ताको बैठक सञ्चालन नहुने अभ्यास रहेको साझा गरे । उनले आफ्नो खानेपानी उपभोक्ता समितिमा ३३ प्रतिशत महिलाको प्रतिनिधित्व र ५० प्रतिशत महिला कर्मचारी सहभागिता सुनिश्चित गरिएको समेत बताए ।

कार्यशालाको एक प्रमुख उपलब्धि खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता महिला मन्चको पहिचान थप सुदृढ हुनु र स्थानीय योजना, परामर्श तथा अनुगमन प्रक्रियामा यसलाई सक्रिय रूपमा संलग्न गरिनुपर्ने महत्त्वबारे छलफल गरियो । खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता उपभोक्ता समिति तथा स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिहरूले महिला नेतृत्वहरूसँग नियमित परामर्श सुनिश्चित गर्ने र वास सम्बन्धी निर्णय–निर्माण प्रक्रियामा उनीहरूको आवाजका लागि पर्याप्त स्थान उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धसमेत व्यक्त गरे । साथै कार्यक्रमका सहभागीहरुले खानेपानी तथा सरसफाइ क्षेत्रको सुशासन, दिगोपन र सुचारुपनका लागि सरकारले पर्याप्त बजेट बिनियोजन एबम खानेपानीमा कर छुट तथा बिधुत महसुलमा अनुदानको ब्यबस्था गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।

दुईदिने कार्यशालाको अन्त्यसम्म सहभागीहरूले घरपरिवार, खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता उपभोक्ता समिति तथा स्थानीय सरकार तहमा महिलाको नेतृत्व प्रवद्र्धन गर्न र लैङ्गिक संवेदनशील वास सुशासन सुदृढ गर्न स्पष्ट कार्ययोजना तयार गरे । यी प्रतिबद्धताहरूले मधेश प्रदेशभर समावेशी संस्थागत अभ्यास र सुधारिएको वास सेवा प्रवाहमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ ।

खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता उपभोक्ता महासंघका राष्ट्रिय अध्यक्ष राजेन्द्र अर्यालले नीतिलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न दिगो पुरुष सहकार्य र स्थानीय सरकारको प्रतिबद्धता अत्यावश्यक रहेको उल्लेख गर्दै स्थानीय वास सुशासनमा महिलाको नेतृत्वलाई परिवर्तनकारी शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न यस्ता प्रतिबद्धताहरू निर्णायक हुने बताए ।

उहाँले नीतिलाई व्यवहारमा उतार्न दिगो पुरुष सहकार्य र स्थानीय सरकारको प्रतिबद्धता अपरिहार्य रहेको र स्थानीय वास सुशासनमा महिलाको नेतृत्वलाई परिवर्तनकारी शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न यिनै प्रयासहरू निर्णायक हुने उल्लेख गरे ।