नदीमा प्रशोधन नगरिएको फोहोर पानी नछाड्न उद्योग विभागको निर्देशन

काठमाडौ : उद्योगहरूबाट निस्कने फोहोर पानी प्रशोधन नगरी सिधै नदी तथा खोलामा विसर्जन गर्दा जल प्रदूषण बढेको गुनासो आएपछि उद्योग विभागले त्यस्तो कार्य तत्काल रोक्न उद्योगहरूलाई निर्देशन दिएको छ।

विशेषगरी वीरगञ्ज–पथलैया औद्योगिक करिडोरअन्तर्गत सिर्सिया नदी आसपासका उद्योगबाट निष्कासित प्रदूषित पानीका कारण स्थानीयवासीले समस्या भोग्नुपरेको गुनासो बढेपछि विभागले उद्योगहरूलाई वातावरणीय मापदण्ड पालना गर्न सचेत गराएको हो।

दीपावली तथा छठजस्ता चाडपर्वको मुखमा नदी प्रदूषणका कारण स्थानीयवासीलाई पर्व मनाउनसमेत कठिनाइ भएको विषयमा आफ्नो गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको विभागले जनाएको छ। नदीको स्वच्छता कायम राख्न उद्योगहरूलाई विशेष संवेदनशील हुन आग्रह गर्दै विभागले प्रशोधन नगरिएको वा निर्धारित मापदण्ड पूरा नगरेको पानी नदी तथा खोलामा नछाड्न निर्देशन दिएको हो।

विभागका अनुसार उद्योगहरूले फोहोर पानी प्रशोधन नगरी वा वातावरणीय मापदण्डविपरीत सिधै नदीमा विसर्जन गर्दा प्रदूषण बढेको भन्दै उजुरी प्राप्त भएका छन्। औद्योगिक गतिविधिबाट निस्कने फोहोर पानीको उचित व्यवस्थापन नहुँदा नदीको पानीको गुणस्तरमा असर पर्नुका साथै नदीमा निर्भर समुदायले समेत समस्या भोग्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

विभागले नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका वातावरणीय मापदण्डअनुसारको पानी मात्र उद्योगबाट बाहिर निष्कासन गर्ने व्यवस्था मिलाउन उद्योगहरूलाई आग्रह गरेको छ। उद्योगबाट निस्कने फोहोर पानीलाई आवश्यक प्रशोधन गरेर मात्र वातावरणमा विसर्जन गर्नुपर्ने विभागको निर्देशन छ।

नदी सफा गर्न स्वच्छ पानी पठाउन आग्रह

विभागले फोहोर पानीको विसर्जन रोक्न निर्देशन दिनुका साथै चाडपर्वका समयमा नदीको स्वच्छता कायम गर्न उद्योगहरूलाई सहयोग गर्नसमेत आग्रह गरेको छ।

यसका लागि उद्योगहरूले आफ्नै डिप बोरिङ वा अन्य स्रोतबाट स्वच्छ पानी नदीमा पठाएर नदी सफा गर्ने कार्यमा सहयोग गर्न विभागले अनुरोध गरेको छ। विशेषगरी सिर्सिया नदी आसपासको प्रदूषण नियन्त्रण तथा चाडपर्वका बेला स्थानीयवासीले भोग्नुपरेको समस्या न्यूनीकरण गर्न यस्तो आग्रह गरिएको हो।

तर, नदीमा स्वच्छ पानी पठाउनु मात्र दीर्घकालीन समाधान नभएकाले उद्योगबाट निस्कने फोहोर पानीको उचित प्रशोधन र नियमित व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक देखिन्छ। नदी प्रदूषण नियन्त्रणका लागि उद्योगहरूमा रहेका फोहोर पानी प्रशोधन प्रणालीको प्रभावकारी सञ्चालन र वातावरणीय मापदण्डको पालना महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

संयुक्त अनुगमन तथा निरीक्षण गरिने

उद्योग विभागले जारी गरेको सूचनामा निर्देशनको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए वा नभएको जाँच गर्न सरोकारवाला निकायहरूको संयुक्त अनुगमन तथा निरीक्षण गरिने उल्लेख छ।

अनुगमनमा उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय, उद्योग विभाग, वातावरण विभाग, प्रदेशअन्तर्गतका सम्बन्धित निकाय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय र स्थानीय तहको सहभागिता रहने जनाइएको छ।

अनुगमनमार्फत उद्योगहरूले फोहोर पानी प्रशोधन गरेर मात्र निष्कासन गरेका छन् वा छैनन् तथा वातावरणीय मापदण्ड पालना गरेका छन् वा छैनन् भन्ने विषयमा निरीक्षण गरिनेछ।

वातावरणीय कानुन तथा मापदण्डको परिधिभित्र रही नदी प्रदूषण नियन्त्रण गर्नु सबैको साझा दायित्व भएको स्मरण गराउँदै विभागले आवश्यक व्यवस्था तत्काल मिलाउन उद्योगहरूलाई सचेत गराएको छ।

नदी तथा खोलामा फोहोर पानी मिसिन नदिन उद्योगहरूको जिम्मेवारीपूर्ण भूमिका, प्रभावकारी सरकारी अनुगमन र स्थानीय तहको सक्रियता आवश्यक हुन्छ।

औद्योगिक प्रदूषण नियन्त्रणका लागि तत्कालीन सरसफाइ प्रयाससँगै फोहोर पानीको दीर्घकालीन व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्न सके मात्र नदीको स्वच्छता कायम राख्न र स्थानीय समुदायको स्वास्थ्य तथा वातावरण संरक्षण गर्न सकिन्छ।