ललितपुरमा : ललितपुरमा तीन दिनदेखि जारी ग्लोबल साउथ WASH Financing and Sustainability Conference 2026 सात बुँदे घोषणा पत्र जारी गर्दै सम्पन्न भएको छ।

नेपाल, जापान, संयुक्त राज्य अमेरिका, संयुक्त अधिराज्य, दक्षिण कोरिया, केन्या, जिम्बाब्वे, दक्षिण अफ्रिका, उज्बेकिस्तान, युगान्डा, स्विट्जरल्याण्ड, फिलिपिन्स, थाइल्याण्ड, सेनेगल, सिएरा लियोन, सुडान, श्रीलंका, सिंगापुर, पाकिस्तान, नाइजेरिया, नेदरल्याण्ड्स, माल्दिभ्स, मलेसिया, मडागास्कर, इन्डोनेसिया, भारत, घाना, इथियोपिया, आइभरी कोस्ट, बुर्किना फासो तथा बंगलादेश र नेपाल सहित ३१ देशको सहभागिता रहेको सम्मेलनको तेस्रो तथा अन्तिम दिन सोसाइटी अफ पब्लिक हेल्थ इन्जिनियर्स नेपाल (SOPHEN) का अध्यक्ष इ. शरदप्रसाद अधिकारीले सात बुँदे घोषणा पत्र वाचन गर्नुभएको थियो।

सुरक्षित खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता (WASH) सेवामा रहेको विश्वव्यापी वित्तीय अन्तर कम गर्ने उद्देश्यसहित खानेपानी मन्त्रालय, सोसाइटी अफ पब्लिक हेल्थ इन्जिनियर्स नेपाल (SOPHEN) र WAFON ले संयुक्त रूपमा सम्मेलन आयोजना गरेका हुन्।

सम्मेलनले जारी गरेका ७ बुँदा

१. WASH क्षेत्रमा वित्तीय तथा खर्च अन्तर न्यूनिकरणप्रति प्रतिबद्धता

हामी सार्वजनिक, निजी तथा मिश्रित (ब्लेन्डेड) वित्तीय स्रोतहरू समेटिएका दिगो वित्तीय रणनीतिहरू विकास र कार्यान्वयन गर्न प्रतिबद्ध छौं, जसले WASH क्षेत्रमा विद्यमान दीर्घकालीन वित्तीय अन्तरलाई न्यूनीकरण गर्नेछ।

यसका लागि लगानीयोग्य परियोजना पाइपलाइन तथा देश नेतृत्वमा हुने प्रणाली सुदृढीकरणलाई आधार बनाइनेछ। साथै, विद्यमान स्रोतहरूको प्रभावकारी उपयोग, कम उपयोग जस्ता अक्षमताको समाधान, नीति, वित्त, नियमन तथा संस्थागत संरचनाको सुदृढीकरणमार्फत यस क्षेत्रलाई थप वित्तीय स्रोतहरू आकर्षित गर्न सक्षम बनाइनेछ।

२. सरकारी नेतृत्व तथा संस्थागत क्षमता सुदृढीकरण

WASH प्रणाली सुधारको नेतृत्व सरकारको प्रमुख भूमिकामा आधारित रहने कुरामा हामी दृढ छौं। यसका लागि सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन प्रणाली सुदृढ गर्ने, सार्वजनिक क्षेत्रको नेतृत्व क्षमता अभिवृद्धि गर्ने, समावेशीता प्रवर्द्धन गर्ने, संस्थागत क्षमता विकास गर्ने, तथ्यमा आधारित निर्णय प्रक्रिया सुदृढ गर्ने तथा स्मार्ट स्रोत विनियोजनलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौं।

सुदृढ सुशासन र उत्तरदायी संस्थाहरू समतामूलक, जलवायु उत्थानशील तथा दिगो सेवा प्रवाहका लागि अपरिहार्य छन्।

३. ब्लेन्डेड फाइनान्स र निजी क्षेत्रका समाधानको प्रवर्द्धन

हामी निजी पूँजी (परोपकारी लगानी तथा विप्रेषण/रेमिट्यान्स समेत) परिचालन गर्न, समावेशी तथा बजारमुखी ब्लेन्डेड फाइनान्स मोडल विस्तार गर्न, परिपत्र अर्थतन्त्रका सिद्धान्तहरू अपनाउन तथा नवीन व्यवसायिक अभ्यासहरूलाई प्रोत्साहन गर्न सक्षम वातावरण सिर्जना गर्ने प्रतिवद्धता जनाउँछौं।

यी संयन्त्रहरूले सेवा पहुँचबाट वञ्चित समुदायलाई प्राथमिकता दिनुका साथै प्रणालीगत परिवर्तन र WASH सेवाको दीर्घकालीन वित्तीय दिगोपन सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

४. WASH प्रणालीमा जलवायु तथा विपद् उत्थानशीलता समावेश गर्ने

हामी सबै WASH वित्तीय लगानीमा जलवायु उत्थानशीलता, विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा दीर्घकालीन जल सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौं।

यसअन्तर्गत जलवायु वित्तीय साधनहरूमा पहुँच विस्तार गर्ने तथा योजना, पूर्वाधार र सेवा प्रवाह प्रणालीमा जलवायु अनुकूलनका उपायहरू समावेश गरी जोखिममा रहेका तथा सीमान्तकृत समुदायको संरक्षण गरिनेछ।

५. भविष्य–तयार सहरी WASH प्रणालीका लागि नवप्रवर्तन प्रवर्द्धन

हामी रूपान्तरणकारी प्रविधिहरू, कार्यसम्पादनमा आधारित युटिलिटी मोडलहरू तथा प्रणालीगत सोचमा आधारित उत्थानशील सहरी WASH लगानीलाई समर्थन गर्दछौं।

यी उपायहरूले किफायतीपन, समावेशीता तथा दिगो विकास लक्ष्य ६ (SDG 6), नयाँ सहरी एजेन्डा तथा भविष्य–तयार सहरी विकास मार्गसँग अनुरूपता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

साथै, स्मार्ट प्रविधि, डिजिटल उपकरण तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रिमोट सेन्सिङ र रियल-टाइम अनुगमन प्लेटफर्मजस्ता उदीयमान नवप्रवर्तनहरूको उपयोगमार्फत WASH प्रणालीको डिजिटल रूपान्तरणलाई तीव्रता दिने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गर्दछौं। यसले योजना निर्माण सुदृढ गर्ने, युटिलिटी कार्यसम्पादन अभिवृद्धि गर्ने, सञ्चालन अक्षमता घटाउने तथा पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुधार गर्नेछ।

६. स्थानीय सुशासन तथा बहुस्तरीय साझेदारी सुदृढीकरण

हामी राष्ट्रिय तथा प्रदेश/उप-राष्ट्रिय सरकारी प्रणालीद्वारा समर्थित सक्षम वातावरण, समावेशी सुशासन संरचना, सुदृढ सार्वजनिक संस्थाहरू, प्राविधिक क्षमता अभिवृद्धि तथा दिगो वित्तीय उपकरणमार्फत स्थानीय सरकारलाई सशक्त बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौं।

साथै, ग्लोबल साउथका देशहरूबीच ज्ञान आदानप्रदान, सहअध्ययन, क्षमता विकास तथा नवप्रवर्तन र सिकाइहरूको विस्तारयोग्य समाधान आदानप्रदानका लागि South-South सहकार्य प्रवर्द्धन गर्नेछौं।

यसका अतिरिक्त, सरकार, नागरिक समाज, युटिलिटी, समुदाय, वित्तीय संस्था, शैक्षिक क्षेत्र, निजी क्षेत्र तथा सञ्चारमाध्यमबीचको साझेदारीलाई अझ सुदृढ गर्दै प्रणालीगत परिवर्तन, समावेशीता तथा उत्थानशील WASH नतिजालाई अघि बढाइनेछ।

हामी स्थानीय सरकारहरूलाई डिजिटल उपकरण, व्यवस्थापन सूचना प्रणाली तथा AI-आधारित विश्लेषण प्रणाली अपनाउन सहयोग गर्नेछौं, जसले सेवा प्रवाह, वित्तीय व्यवस्थापन तथा तथ्यमा आधारित निर्णय प्रक्रियालाई थप प्रभावकारी बनाउनेछ। साथै, यी प्रविधिहरू सञ्चालन र दिगोपनका लागि आवश्यक सीप तथा क्षमता विकासमा पनि जोड दिइनेछ।

७. ग्लोबल साउथ WASH फाइनान्सिङ नेटवर्कको रणनीतिक संस्थागतकरण

हामी यस मञ्चलाई एकपटकको सम्मेलनमा सीमित नराखी, सम्मेलनलगत्तै स्थापना गरिने समर्पित सचिवालयद्वारा समन्वयित दिगो, समावेशी तथा लैङ्गिक उत्तरदायी ग्लोबल साउथ WASH फाइनान्सिङ नेटवर्क मा रूपान्तरण गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौं।

यो नेटवर्कले निरन्तर सहकार्य, पारदर्शी ज्ञान आदानप्रदान, संयुक्त पाइलट पहल, क्षमता अभिवृद्धि तथा देशहरू र संस्थाहरूबीच सहकार्य विस्तारमार्फत प्रणाली सुदृढीकरण, रूपान्तरण तथा दिगो वित्तीय प्रणालीलाई अघि बढाउनेछ।

नेटवर्कले ग्लोबल साउथको WASH वित्तीय पारिस्थितिकी प्रणालीभित्र आफ्नो स्पष्ट मूल्य प्रस्ताव र विशिष्ट रणनीतिक पहिचान निर्माण गर्नेछ तथा प्रगति मापनका लागि मापनयोग्य लक्ष्यहरू तय गर्नेछ।

यो परिणाममुखी, रणनीतिक रूपमा सान्दर्भिक तथा दीर्घकालीन, समतामूलक र जलवायु उत्थानशील रूपान्तरण अघि बढाउन सक्षम रहनेछ।

निष्कर्ष

यस घोषणा पत्रलाई अनुमोदन गर्दै, हामी ग्लोबल साउथका प्रत्येक समुदायले सुरक्षित, समावेशी, जलवायु उत्थानशील तथा दिगो WASH सेवामा पहुँच पाउने साझा भविष्यप्रतिको हाम्रो दृष्टि पुनः पुष्टि गर्दछौं।

हामी सरकार, विकास साझेदार, लगानीकर्ता, निजी क्षेत्र तथा नागरिक समाजलाई यी प्रतिबद्धताहरूलाई व्यवहारमा उतार्दै प्रणाली सुदृढीकरण र दीर्घकालीन प्रभाव सुनिश्चित गर्ने तात्कालिक, रणनीतिक र सहकार्यात्मक कदमहरू चाल्न आह्वान गर्दछौं।

ग्लोबल साउथ WASH Financing and Sustainability Conference का सहभागीहरूद्वारा स्वीकृत
काठमाडौं, नेपाल
३ अप्रिल २०२६