90 पटक हेरिएको 
छठ पर्व धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्था सँगै प्रकृति, सूर्य र जलप्रतिको सम्मान प्रकट गर्ने पर्व हो। विशेष गरी नदी, खोला, पोखरी तथा जलाशयका किनारमा बसेर सूर्यलाई अर्घ्य दिने परम्परा रहेकाले यस पर्वमा जलस्रोतको स्वच्छता र सरसफाइको विशेष महत्त्व छ।
तर छठ पर्व मनाउने क्रममा नदी तथा जलाशयका किनारमा ठूलो सङ्ख्यामा भक्तजन भेला हुँदा पूजा सामग्री, फूलमाला, फलफूलका बोक्रा, प्लास्टिकका झोला, पानीका बोतल, कपडा तथा अन्य फोहोर जम्मा हुने गरेको छ। यस्ता फोहोरको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्दा नदी तथा जलाशय प्रदूषित हुने र जलीय पारिस्थितिक प्रणालीमा समेत नकारात्मक असर पर्ने जोखिम रहन्छ।
छठ पर्वलाई स्वच्छ, स्वस्थ र वातावरणमैत्री बनाउन पर्वअघि, पर्वका क्रममा र पर्वपछि फोहोर व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ।
पूजा सामग्रीको उचित व्यवस्थापन
छठ पर्वमा प्रयोग हुने फूलमाला, फलफूलका बोक्रा, पात तथा अन्य जैविक सामग्री नदीमा विसर्जन गर्नुको सट्टा छुट्टै सङ्कलन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। यस्ता जैविक सामग्रीबाट कम्पोस्ट मल उत्पादन गर्न सकिन्छ। त्यसैगरी पूजा सामग्री राखिएका प्लास्टिकका झोला, प्याकेट तथा अन्य नकुहिने वस्तु छुट्टै सङ्कलन गरी पुनःप्रयोग वा पुनःचक्रणका लागि पठाउनुपर्छ।
प्लास्टिकको प्रयोग घटाउन आवश्यक
नदी तथा जलाशयको प्रदूषणको एउटा प्रमुख कारण जथाभावी फालिने प्लास्टिकजन्य फोहोर पनि हो। त्यसैले छठ पर्वमा एकपटक प्रयोग हुने प्लास्टिकका झोला, प्लेट, गिलास तथा बोतलको प्रयोग निरुत्साहित गर्नुपर्छ। यसको सट्टा कपडाका झोला, बाँसका सामग्री र पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने भाँडाको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न सकिन्छ।
फोहोर वर्गीकरण र सङ्कलन केन्द्र स्थापना
छठ पर्व मनाइने घाट तथा नदी किनारमा कुहिने र नकुहिने फोहोरका लागि छुट्टाछुट्टै डस्टबिन राख्नुपर्छ। भक्तजनलाई फोहोर जथाभावी नफाल्न आग्रह गर्दै फोहोर सङ्कलनका लागि निश्चित स्थान तोक्नुपर्छ। सङ्कलन भएका फोहोरलाई नियमित रूपमा उठाउने र सुरक्षित व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी स्थानीय तह तथा घाट व्यवस्थापन समितिले लिनुपर्छ।
पर्वअघि र पछि सरसफाइ अभियान
छठ पर्व सुरु हुनुअघि नै नदी तथा जलाशयका किनार सफा गर्नुपर्छ। पर्वका क्रममा पनि नियमित सरसफाइको व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। पर्व सम्पन्न भएपछि स्थानीय तह, छठ पूजा समिति, युवा क्लब, टोल विकास संस्था तथा स्वयंसेवकको सहभागितामा सामूहिक सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
शौचालय र सरसफाइ सुविधाको व्यवस्था
छठ पर्वमा नदी किनारमा भक्तजनको ठूलो भीड लाग्ने भएकाले पर्याप्त अस्थायी शौचालय, हात धुने स्थान र सरसफाइ सुविधाको व्यवस्था गर्नुपर्छ। शौचालयबाट निस्कने दिसाजन्य लेदो तथा ढल नदीमा मिसिन नदिन सुरक्षित व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
जनचेतना र सामुदायिक सहभागिता
नदी तथा जलाशयको स्वच्छता कायम राख्न सरकारी निकायको प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। यसका लागि भक्तजन, धार्मिक अगुवा, छठ पूजा समिति, स्थानीय समुदाय र सरसफाइकर्मी सबैको सक्रिय सहभागिता आवश्यक हुन्छ। घाटमा सूचना बोर्ड राख्ने, माइकिङ गर्ने तथा स्वयंसेवक परिचालन गरी नदीमा फोहोर नफाल्न जनचेतना फैलाउन सकिन्छ।
छठ पर्वमा नदी तथा जलाशयको स्वच्छता कायम राख्नु स्थानीय तहको मात्र नभई प्रत्येक भक्तजन र नागरिकको साझा जिम्मेवारी हो। धार्मिक आस्थाको केन्द्रका रूपमा रहेका नदी तथा जलाशयलाई स्वच्छ राख्न फोहोरको उचित व्यवस्थापन, प्लास्टिकको प्रयोगमा कमी र सामुदायिक सहभागितालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
छठ पर्वको मूल भावना प्रकृति र जलप्रतिको सम्मानसँग जोडिएकाले नदीलाई सफा राख्नु पनि पर्वप्रतिको सम्मान हो। त्यसैले ‘स्वच्छ नदी, स्वच्छ छठ’ भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्न सके छठ पर्वलाई धार्मिक आस्थासँगै वातावरण संरक्षणको उदाहरण समेत बनाउन सकिन्छ।
